Nhà văn, Thương binh đã về Miền mây trắng

Thứ hai - 16/03/2026 15:52
Nhà Lý luận phê bình văn học Đỗ Ngọc Yên (1950 - 2026)
Nhà Lý luận phê bình văn học Đỗ Ngọc Yên (1950 - 2026)


 

Nhà thơ, Luật sư Lôi Vũ
     Nhà văn, nhà lý luận phê bình văn học Đỗ Ngọc Yên đã đi về miền mây trắng bởi một bạo bệnh .
Ông sinh năm 1950 tại xã Tế Lợi - Huyện Nông Cống- Thanh Hoá . Năm 1968, chưa tốt nghiệp cấp 3 , ông đã phải nhập ngũ khi tiền tuyến gọi . Lên đường vào miền nam tham gia đánh Mỹ .
Thuộc lớp người xẻ dọc trường sơn đi cứu nước với lý tưởng cách mạng và lòng yêu quê hương sâu sắc đã tôi luyện ông thành bản chất của người lính biết vượt qua gian khổ .
Trải qua nhiều trận chiến đấu ác liệt ở đường 9 Khe Sanh, Nam Lào , và chiến trường Quảng Đà ông đã bị thương bởi mảnh đạn đã cắt ngang cổ họng, mặt bị biến dạng vì bom na pan. May phế quản chưa bị đứt nên còn thoi thóp sống. Ông được đưa về hậu cứ, quân y viện tiền phương mổ cấp cứu nối lại các vết đứt, mạch máu, và đưa về tuyến sau.
Ông ra quân sau giải phóng và là thương binh 2/4 , được ghi nhận là người có công với nước. Ông lấy vợ đầu làm việc tại quê nhà, ông bà sinh được một con trai: Đỗ Ngọc Tâm, cháu hiện làm việc tại thành phố Hồ chí Minh.
Lòng yêu văn học nghệ thuật, với tinh thần tàn nhưng không phế, ông thi đỗ Đại Học Tổng hợp Văn, sau 4 năm ra trường - 1979 ông được về làm việc ở Viện Triết học, biên tập viên cho chương trình lý luận phê bình văn học Việt Nam đương đại .
Sau mười năm làm việc, nghiên cứu văn học, ông đã có nhiều bài viết đóng góp cho ngành lý luận phê bình văn học nước nhà.
Năm 1988 ông đi quản lý lao động ở nước ngoài, sau bốn năm về nước và tiếp tục làm việc cho thời báo sức khoẻ và đời sống của Bộ Y Tế .
Ông lấy vợ lần hai, cô giáo Thơm cấp 1 Ngọc Hà và sinh thêm một con trai, Đỗ Ngọc Tiến, hiện con trai đang làm việc tại Anh Quốc.
Người cựu binh thương binh sống ngay thẳng và viết chân thực, viết bản lĩnh không biết sợ như lời tựa của Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Quang Thiều vào thăm ông trên giường bệnh và đã viết trong lời sẻ chia nặng ân tình sau khi an ủi người nhà. “Nhà văn Đỗ ngọc Yên viết như tinh thần người lính, không sợ hãi, quả cảm không né tránh, luôn đối diện với thử thách thể hiện trong mỗi trang lý luận của ông” …

Đỗ ngọc Yên viết lầm lũi, nghiên cứu văn học ,Ông có nhiều tiểu luận viết về mảng đề tài lý luận phê bình văn học. Được biết ông đã viết về các nhà văn trên thế giới khoảng 60 tác giả nổi tiếng.
Ông như phó thác cuộc đời cho thơ ca, yêu đến cháy bỏng nhất là nghề lý luận phê bình, ông nói đọc thơ ,đọc tác phẩm văn học của họ để soi lòng mình, soi lòng độc giả và hiểu thế thái nhân tình .
Năm 2020 ông cho ra đời hai tác phẩm thơ: Điều muốn nóiDậy thì Giêng.
Điều muốn nói ông đưa nhiều đề tài nhưng niềm quê rất đầy đặn. Ông viết về Mẹ, Cha và nỗi người lao động như trải lòng với kiếp nông phu.
Ông viết về mẹ như rưng rức nỗi lòng người con xa xứ :
Bàn tay từ thuở còn xanh
Vẹt mòn móng cái chằng thành ấm no…


Hay những bài viết về đất Thủ Thiêm một thời dậy sóng. Dù đề tài nào ông cũng luôn có giải pháp tháo gỡ những nút thắt cho từng thân phận con người.
Ở Dậy thì Giêng là một tập thơ ông viết về thế thái nhân tình, thật ra ông lấy tựa Dậy thì Giêng để nói về sự thay đổi chóng mặt của một xã hội đầy rẫy những phức tạp hỗn mang …
Trẻ con bây giờ nó thế
Người kêu tăng trọng lắm vào
Đất trời đảo điên nào biết
Giống nòi suy kiệt ai đau ?

Ông chuyên ngành lý luận , tôi vẫn nói là chuyên gia lườm nguýt, nhưng đúng vậy, ông luôn tâm niệm với văn chương không nắn nót từng con chữ, không mang cái thẩm mỹ học cho mỗi ngôn từ thì chỉ là thơ rác.


Có duyên với Namkau

Tháng 1/ 2021 CLB tổ chức ra mắt tập thơ Namkau đầu tiên: Khúc dạo một con đường gồm 65 tác giả với 365 bài thơ .
Một thức thơ Năm dòng ngắn, khúc triết bác học xuất hiện cùng thời điểm với thơ 123  do Phan Hoàng khởi xướng.
Thơ Namkau đã bắt đầu tiếp cận và được nhiều nhà thơ tham gia sáng tác và xuất bản nhiều tập riêng .
Một điều không may mắn, năm 2021 dịch côvid và giãn cách, cũng là lúc Trần Quang Quý bị bạo bệnh. Năm 2022 anh qua đời, Namkau gần như dừng hoạt động. Trước lúc tạ thế Trần Quang Quý trao lại quyền điều hành CLB cho Lôi Vũ và trăng trối em phải cho nó tồn tại như những dòng thơ đương đại. Anh cũng căn dặn Đỗ Ngọc Yên giúp sức.
BCN tan rã do thiếu người cầm lái, tuy vậy còn nhiều người tâm huyết.
Đỗ Ngọc Yên và tôi củng cố lại tổ chức, sau một năm giỗ đầu và tan dịch cô vid chúng tôi đã cho ra mắt Khúc dạo con đường - 2 gồm 65 tác giả 375 bài thơ .
Bầu BCN gồm 5 người -
Chủ nhiệm: nhà thơ, Luật sư Lôi Vũ
Phó CN nhà thơ Phạm Phương Thảo
Phó CN nhà thơ, nhà giáo Phạm Hồng Thu
Phó CN nhà thơ nhà giáo Nguyễn thu Sang
Nhà thơ Trần Cường là Uỷ viên.
Đỗ ngọc Yên là Cố vấn
Biết về sức sống và tính triết lý nhân sinh ,sự hội tụ đầy đủ các thành tố của một thức thơ mới phù hợp xu thế viết ngắn, hàm súc, triết học, mỹ học .
Đỗ ngọc Yên đã cùng Lôi Vũ dành trọn đam mê cho Namkau.
Chúng tôi quyết định ra tập thơ Song ngữ Thu Namkau. Việc vận động viết và thu bài, dàn trang và cùng nhau dịch sang Anh ngữ .
Sau một thời gian ngắn với nỗ lực hết mình chúng tôi đã hoàn thành tập thơ song ngữ Thu Namkau . Tôi viết đầu sách, Đỗ ngọc Yên dẫn luận.
Được hội đồng lý luận văn học hội nhà văn Hà nội đánh giá cao và chọn làm tác phẩm toạ đàm của năm 2025.
Ông đang ấp ủ sẽ cùng nhau ra tập thơ chung để đưa Namkau trở lại văn đàn cùng dòng chảy thơ ca đương đại.


Nỗi Cô đơn của Số phận:
Ông thuộc lớp người có công với cách mạng. Thương binh 2/4 sống bằng nghề làm báo ,viết lý luận và trợ cấp lương thương binh.
Ông đam mê viết và tận tuỵ với thơ ca, mong để lại cho hậu thế chút kết quả văn chương nhưng số phận luôn tự thấy cô đơn.

Bà vợ hai hình như không chịu nổi cách sống của ông đam mê viết, và đã yêu cầu ông vào Đà lạt ở cùng nhà con trai. Ông nói tôi yêu Hà nội, yêu quê nên không thể vào ở nhà con. Bà đã đơn phương ly hôn, chia căn hộ tầng 5 phố Trần Quý Kiên, bà đã cầm Quyết định ly hôn và sổ đỏ căn hộ vào Đà Lạt ở với con và chị gái.
Ông lủi thủi sống trong căn hộ chia đôi với căn bệnh hiểm nghèo: K thực quản phía sau. Viện 354 trả về không tìm ra bệnh sau một tháng điều trị.
Ông dựa vào bạn hữu văn chương đùm bọc.
Tôi đưa ông vào cấp cứu viện 198,nhờ khoa can thiệp tích cực sau chuyển viện Phổi trung ương chụp lồng ngực , biết ông bị K giai đoạn cuối nên không ăn, không thở được .
Thời gian ấy cháu ruột ông ông ra chăm sóc, tôi điện thoại cho hai con trai, nửa tháng sau mới đến lúc mà ông chỉ còn tính từng giờ.
Tôi thông báo cho bà vợ hai nhưng cũng không về trợ giúp .
Giờ phút cuối ông vẫn nhắn tin cho tôi, chú tiếp tục phát triển Namkau để tôi và Quý được nhìn thấy. Trưa 26 tết tôi vào thăm ông vẫn giơ tay chào tôi kiểu nhà binh.
Tôi điện báo cho Chủ tịch Nguyễn Quang Thiều biết về sức khoẻ của ông. A Thiều là người chu đáo , trọn tình vẹn nghĩa với đồng nghiệp, anh cùng đoàn BCH hội nhà văn đến thăm Đỗ ngọc Yên chiều 26 tết , anh căn dặn con trai bố có sao thì báo qua Nhà thơ Lôi Vũ, BCH hội nhà văn sẽ giúp đỡ.
1h 20 phút ngày 27 tết ông trút hơi thở cuối cùng, gửi lại tôi một dòng tin nhắn vĩnh biệt chú .
Trưa 27 tết mọi việc hậu sự con cháu đã lo xong. Hoả thiêu , đưa ông về mộ nghĩa trang quê nhà. Ra đi không kèn, không trống, còn bà vợ đầu rơi giòng lệ nghĩa tình đứt nỗi đưa ông về với Tổ tiên .
Đánh giặc có đồng đội, viết văn có bè bạn nhưng đời tư ông thật cô đơn.
Có nhà văn người vợ tảo khang
“Quanh năm buôn bán ở mom sông
Nuôi đủ năm con với một chồng”..
Còn ông , không tìm thấy ở người vợ thứ hai điều ấy .
Vĩnh biệt một cựu binh, nhà văn đi về miền mấy trắng .
Cầu chúc ông về đấy vui cùng Trần Quang Quý luận bàn Namkau .



Rượu
Ba Mươi

Chúng ta những người lính đi qua chiến tranh
Yêu con chữ gói nhau vào chí hướng
Viên gạch chữ đặt còn dang dở sao đoản mệnh về trời

Chiều ba mươi dâng chén rựu sầu tiễn biệt
Hai anh về miền cực lạc trơ cõi chiều ta vui với Namkau …




Bạc

Người lính già thương binh đạn cắt ngang cuống họng

Anh sống như bài ca ra trận
Soi con chữ mới biết đời đen bạc

Trách con tạo xe nhầm kẻ ươn hèn dùng từ mỹ học
Anh nhìn họ bằng một ánh mắt người …


Tháng 3/2026
L.V

Tổng số điểm của bài viết là: 1 trong 1 đánh giá

Xếp hạng: 1 - 1 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây