Thu Namkau - Hướng đi mới đầy ấn tượng

Phạm Đình Ân

THU NAM KAU, HƯỚNG ĐI MỚI ẤN TƯỢNG

1- Nhiều quyển sách được ra đời như một sinh thể văn hóa- nghệ thuật đơn lẻ. Thu Namkau không phải như vậy. Nó được đặt trong một hệ thống liền mạch. Bởi sách thơ năm câu đi liền với sự kiện khởi nguồn sáng tạo và truyền cảm hứng, nuôi dưỡng tác phẩm thơ kiểu mới của nhà thơ quá cố Trần Quang Quý, và ngay sau đó được nhiều nhà thơ và bạn đọc nhiệt tình ủng hộ, dẫn đến sự kiện thành lập Câu lạc bộ Thơ Namkau do chính ông làm chủ nhiệm, để rồi năm 2020 nhà thơ gửi ngay đến bạn đọc tập thơ Namkau đầu tiên của mình, mang tên Ướp nhớ. Từ đó, Câu lạc bộ Thơ Namkau cho ra đời hai tập thơ: Khúc dạo một con đường I (2020) và Khúc dạo một con đường II (2023); tập sau được xuất bản khi nhà thơ Trần Quang Quý đã qua đời sau một năm.

Mấy năm qua đã có thơ Namkau của riêng một tác giả (như trường hợp nhà thơ Trần Quang Quý mở đầu, đã nêu ở trên). Đáng chú ý là tập Vịn câu thơ… của nhà thơ Phạm Thị Hồng Thu. Tập thơ dày dặn 98 bài, vừa mới xuất bản năm 2025, có nhiều bài hay.

Thơ Namkau khác hoàn toàn thơ Đường Việt và thơ Hai cư Việt. Namkau là thể thức thơ mới của Việt Nam. Nó được sinh ra chỉ từ chính ngôn từ Việt, như lục bát (tuy xửa xưa có mạch nguồn Đông Nam Á nhưng đã trở thành của Việt Nam nghìn năm, tồn tại ở ca dao). Namkau giản dị, chân thật, súc tích, thâm thúy, giàu mỹ cảm, tinh tế và có sức gợi mở.

2- Sách thơ mỗi bài năm câu của CLB thơ Namkau đến năm 2025 này bước sang một giai đoạn mới, đó là tuyển tập về Mùa thu bằng song ngữ Việt- Anh.

Một CLB về một kiểu loại thơ mới lạ, tuy nhiên, thật tiếc, người khơi mở dòng thơ này đồng thời là chủ nhiệm đầu tiên của CLB lại ra đi quá sớm. Nếu không có những nhà thơ đam mê và bỏ công sức ra để CLB tồn tại và phát triển như Chủ nhiệm Lôi Vũ và các Phó Chủ nhiệm Y Mùi, Phạm Thị Hồng Thu cùng các thành viên Trần Cương, Nguyễn Thu Sang, Nguyễn Thanh Thường với cố vấn CLB Đỗ Ngọc Yên và sự nhiệt tình sáng tác của các nhà thơ, tương đồng với sự đón nhận của bạn đọc thì CLB này khó được duy trì và hiển nhiên không thể có Thu Namkau (Nxb Hội Nhà văn) mà độc giả được đón nhận. Có thể ít người biết, nhưng đây là sự thật. Năm 2019, một nhóm nhà thơ gồm Phạm Đức, Võ Gia Trị và Nguyễn Việt Anh, do Phạm Đức khởi xướng, đã cho ra đời một kiểu loại thơ mới, gọi là Thơ 14 chữ, nhưng chưa kịp truyền cảm hứng đến nhiều nhà thơ và bạn đọc thì người khởi xướng qua đời. Đến nay, đã bảy năm trôi qua, không ai nhắc đến sự kiện này nữa. Điều đó cho thấy việc truyền cảm hứng, truyền lửa đến những người kế tục - đã xuất bản một tập thơ cùng tên - là rất quan trọng.

3- Thơ về mùa thu tức là thơ về thiên nhiên thu hẹp trong phạm vi một mùa. Đấy chỉ là quy ước mà sáng tạo thơ không chỉ tự bó mình trong đó. Đây là muôn vẻ sắc màu và tâm trạng thu. Số lượng tác giả và tác phẩm tham gia có thể ít hơn (do đề tài hẹp và phải dành ra một nửa số trang sách là bản dịch) nhưng vẫn bảo đảm sự phong phú, đa dạng về giọng điệu ý thơ, thi ảnh, thi tứ... Mùa thu không chỉ thuộc về thiên nhiên mà mùa thu vẫn thuộc về chính con người, bởi con người cũng thuộc về thiên nhiên. Thơ vẫn nói lên được cái hiện tại của đời sống xã hội và mọi nỗi niềm sâu thẳm trong cõi lòng hoặc khát vọng không ngừng nghỉ...

Bạn đọc được thưởng thức những bài thơ hay, chẳng hạn “Mùa vàng” của Đỗ Thị Minh Cầm với những thi ảnh lãng mạn:

Cây tặng thu lá vàng

Mặt trời tặng thu nắng vàng như mật

Cúc tặng thu đóa hoa vàng đẹp nhất

Thu vẫn chẳng thành mùa vàng

Nếu thiếu tà áo em bay...

Hay là Thu về mùa giãn cách của Trần Văn Chính với sự tinh tế của mĩ cảm:

Hình như mát lành nứt vỏ

Ưu tư man mát cựa mình

Một vòm trong lựng hương thu.

Mùa giãn cách thu về tức tưởi

Heo may dong nắng đi hoang.

Hoặc một cách nói rất lạ ở câu đầu và hai câu cuối trong bài Thu đang đến của Trịnh Quốc Thắng:

Không biết cất vào đâu hè đổ nắng ra đường

Đốt phượng vĩ cháy những chùm hoa lửa

Những vũ điệu đỏ, xanh, vàng rực rỡ.

Hè đang sống gấp

Sợ mùa thu đang đến đây rồi.

Nhưng cũng có những bài nói đến nỗi đau buồn ngang trái, tiêu biểu là bài Mẹ chiến sĩ và hai người con của Nguyễn Văn Tạo:

Con của mẹ giặc hành hình treo khô xác

Nhặt đứa bé mồ côi biết cha nó kẻ thù

Con lớn lên lại thành tử sĩ.

Mất mẹ nhòa

Lệ khóc ướt đêm thu.

Thơ Nam kau hạn chế số câu trong bài mà không hạn chế số chữ trong câu. Bởi thế, có một số tác giả đóng góp vào ưu điểm linh hoạt, khoáng đạt, rộng mở về thi ảnh và mĩ cảm bằng những câu thơ dài. Có thể nêu trường hợp câu thứ ba có 24 âm tiết trong bài “Áo dài thu Hà Nội” của Đỗ Ngọc Yên: Lớn lên tôi biết yêu áo dài không phải vì sặc sỡ màu hay kiểu dáng thướt tha trong những ngày hội lễ. Phải chăng, vì viết về chiếc áo duỗi dài, lả lướt mềm mại bay theo gió, mà tác giả muốn câu thơ cũng dập dìu?

4- Khác hai tập thơ trước, Thu Namkau là một tập thơ song ngữ Việt - Anh, toàn bộ 248 bài thơ song ngữ nửa nọ nửa kia. Lại cũng có cái khác nữa, là sách không tách riêng ra hai phần, mà xen kẽ, song song bài Việt ngữ bên cạnh bài Anh ngữ. Nhà lý luận - phê bình Đỗ Ngọc Yên nhận công việc nặng nề: vừa là cố vấn CLB, trực tiếp tham gia biên soạn, viết Lời tựa, vừa góp bài, và hơn thế, dịch thơ 125 bài. Tuy mỗi bài chỉ 5 câu, nhưng số bài nhiều, 41 tác giả mỗi người một phong cách. Có thể xem đây là một tập thơ dịch được làm công phu, kĩ lưỡng. Đỗ Ngọc Yên đã trải qua năm mươi năm viết phê bình, nay lại làm thơ, dịch thơ. Không có tình yêu đối với CLB thơ Namkau, không có trình độ tương thích với công việc thì không thể hoàn thành bản dịch. Dịch thơ rất khó, không thể chỉ giỏi về chuyển ngữ mà phải có mỹ cảm tinh tế về ngôn ngữ thơ. Chỉ dẫn ra những từ, cụm từ nhiều sắc thái biểu cảm dưới đây (thể hiện ở chữ in đậm), đã thấy thật ngại ngùng khi biên dịch.

- Lát cắt vào mây ưng ửng sẹo hồng (trang 98).

- Mành sương khép lại tiếng ve (106).

- Chú gà trống gáy nhát gừng (158).

- Đường Thanh Niên dìu dịu hương hoa sữa (160).

- Vầng dương như cởi màn đêm se sẽ (162).

- Tả tơi sắc lá vẫn ngời ngợi hương (172).

- Lửng lơ khơi gợi/ Ngúng nguẩy như mời như đợi (226).

- Tuy Hòa mưa nắng lưa thưa/ Nắng chang chang nắng mưa vừa vựa say (184).

- Dấp dính giấc thu (198).

- Vạt nắng nghiêng nghiêng cuối chiều (212).

- Hạt thóc no khúc khích rầm rì (218).

- Đêm mùa mờ ngầy ngậy/ Đất trời ngập ngụa giao duyên/ chớp máy lóe lên, nhì nhằng run rẩy (230).

- Heo may thèn thẹn cúi chào (246).

- Ngậy thơm môi thiếu nữ hoa sữa đang lựng mùi (258).

Đáng chú ý là bài “Mở” của Lôi Vũ:

Cây hổn hển sáng nay thay lá

Như mùa thu bóc nõn cúc ngực trần

Nghe rần rật tiếng trời chuyển vụ

Rưng rức màn sương xám vàng cuối ngõ.

Đụn địn hanh heo mở nút sang mùa...

Đỗ Ngọc Yên đã vượt thoát hầu hết các khó khăn khi dịch tập thơ này.

5- Chúc CLB Thơ Namkau càng ngày càng phát triển, xuất bản được những tập sách thơ có giá trị, được nhiều người vui mừng đón đọc. Mong rằng thơ của CLB Thơ Namkau có nhiều hơn những thi phẩm tiếp cận đời sống xã hội. Chắc chắn rằng, các tác giả đã rất chú ý đến hình thức nghệ thuật thơ Namkau thì sẽ rất quan tâm đến nội dung nghệ thuật của kiểu loại thơ này.

                                                                              3 - 11- 2025

                                                                                                           P.Đ.Â