VĂN HỌC TRẺ GẮN VỚI SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA THỦ ĐÔ VÀ ĐẤT NƯỚC

Thứ sáu - 15/11/2019 11:06
(Tham luận của nhà thơ Nguyễn Việt Chiến –Phó CT Hội NVHN - tại Hội nghị Viết văn trẻ Hà Nội lần thứ III)
Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến ( thứ 2 từ trái sang) và một số đại biểu
Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến ( thứ 2 từ trái sang) và một số đại biểu

 

Thưa các quý vị, quý khách và các bạn viết trẻ…

Hôm nay, Hội nghị viết văn trẻ Thủ đô lần thứ 3 khai mạc tại Cúc Phương, Ninh Bình sẽ là một điểm nhấn quan trọng trong hoạt động văn học của Hội Nhà văn Hà Nội nhiệm kỳ 2016-2020 để ghi nhận những thành công bước đầu của văn học trẻ Hà Nội với một thế hệ nhiều tiềm năngđã làm cho đời sống văn học đương đại thêm phong phú, đa dạng với nhiều khởi sắc. 

Hiện nay, vấn đề phát hiện, bồi dưỡng và định hướng sáng tạo cho những nhà văn trẻ đang nhận được sự quan tâm khá đặc biệt của Đảng, Nhà nước và các Hội chuyên ngành. Thưa quý vị, nhìn lại nhiều năm qua, có thể nói, cũng giống như Hội Nhà văn Việt Nam, Hội Nhà văn Hà Nội (với gần 800 hội viên) đang dần bị “lão hóa” với khá nhiều người viết có tuổi đời khá cao và sức sáng tác ngày một yếu đi, trong khi đó những nhà văn trẻ của Thủ đô chưa được quan tâm đúng mức và tạo điều kiện bồi dưỡng để họ có thể phát triển tài năng và có được những tác phẩm văn chương đích thực góp phần vào sự phát triển của văn học nói riêng và xây dựng con người mới trong công cuộc phát triển Thủ đô hiện đại nói chung.

Do vậy, kế hoạch hoạt động của HNV Hà Nội trong nhiệm kỳ 2016-2020 đã cố gắng xây dựng đề án tổ chức Hội nghị nhà văn trẻ Hà Nội lần thứ 3. Mục đích trước tiên là thúc đẩy sự sáng tạo nơi người cầm bút, nâng cao chất lượng sáng tác văn học góp phần xây dựng Thủ đô hiện đại nói chung và phát hiện, bồi dưỡng những cây bút mới cho văn học Hà Nội nói riêng.

Nhìn lại dòng chảy văn chương đương đại hôm nay, bên cạnh những thành tựu rất đáng ghi nhận của văn học trẻ đã đưa được diện mạo mới, hơi thở mới, cảm xúc mới, đời sống văn chương mới vào các tác phẩm được công chúng văn học và dư luận cổ vũ thì vẫn còn một số vấn đề tồn tại như trong các khuynh hướng đổi mới sáng tác của văn học trẻ những năm qua.Có thể nhận thấy có thời điểm, có thời gian, khuynh hướng thương mại hóa văn chương giải trí đã lấn át tính nhân văn sâu sắc vốn có của văn học đích thực, cùng dấu hiệu xa rời đời sống cần laovượt lên bao gian khó của nhân dân và đất nước, rồi sự lệch chuẩn mang danh “văn chương tìm tòi” có lúc trở nên xa lạ với bản sắc Văn - hóa - Việt truyền thống. Vì vậy, cũng thông qua Hội nghị viết văn trẻ Thủ đô lần này, hội thảo văn học với sự tham gia của các tác giả trẻ cùng với các nhà văn, nhà thơ, nhà phê bình lớp trước sẽ góp phần nhận diện, định hướng và khắc phục những khiếm khuyết, thiếu hụt…của văn học trẻ nói trên.

Thưa quý vị, với những người viết trẻ,  Ban chấp hành HNV Hà Nội vừa qua đã quyết định thành lập CLB Văn học trẻ nhằm tạo một sân chơi văn chương cùng các cơ hội giao lưu, học hỏi, chia sẻ giữa những người viết văn trẻ của Thủ đôvới sự tham gia tự nguyện của những người viết trẻ với mục đích cao nhất là thúc đẩy sự sáng tạo nơi người cầm bút, nâng cao chất lượng sáng tác văn học nói chung và phát hiện, bồi dưỡng những cây bút mới cho văn học trẻ Thủ đô nói riêng.

Tại Hội nghị viết văn trẻ lần thứ 3, chúng ta sẽ tiến hành hội thảo các ý kiến về văn học trẻ với chủ đề: Nhà văn trẻ trong đổi mới sáng tạo văn học gắn với sự phát triển bền vững của Thủ đô và Đất nước;  Các nhà văn trẻ và đổi mới trong sáng tạo nghệ thuật; Vai trò của Hội Nhà văn Hà Nội trong việc xây dựng đội ngũ những người viết văn ở thủ đô; Trách nhiệm công dân của nhà văn với dân tộc, với Tổ quốc; vai trò của văn học và sự phát triển bền vững của đất nước, của Thủ đô Hà Nội.

Đã nhiều đêm tôi băn khoăn tự hỏi mình: phải lý giải sao đây khi thơ hiện đại mỗi ngày một ít độc giả? Phải chăng tiếng nói của nhà thơ không phải là tiếng nói của số đông trí thức (chưa nói đến quảng đại nhân dân)? Phải chăng tiếng nói của nhà thơ chưa rung động, chưa lôi cuốn được mọi người? Phải chăng các nhà thơ đã khép chặt cõi thơ riêng của mình, không để cho những âm vang nhọc nhằn, bức bối của đời thường có cơ hội lên tiếng? Phải chăng nhà thơ chưa tìm ra con đường đưa cái đẹp thi ca đến với trái tim con người hiện đại? Phải chăng các bài thơ hôm nay đã xa rời đời sống cần lao của nhân dân nên đã không có được sự cộng hưởng tri âm trong lòng người đọc? Những câu hỏi này, xin mỗi người làm thơ hôm nay tìm lời giải.

Từ trước đến nay, các nhà thơ đích thực thường nói lên tiếng nói của nỗi đau và khát vọng dân tộc mình, các nhà thơ đã thở hơi thở đời sống cần lao của nhân dân mình. Tôi nghĩ, nhà thơ chỉ có thể gắn bó với đời sống tinh thần của dân tộc mình khi những bài thơ của họ nhận được sự cộng hưởng, sự tri âm từ những con người yêu nước chân chính vào những thời điểm đất nước gian lao.

Tôi xin đưa ra một dẫn chứng để có thể nói rằng độc giả hôm nay và thế hệ trẻ không hề quay lưng lại với thi ca yêu nước. Cách đây mấy năm, bài thơ “Tổ quốc nhìn từ biển” của tôi in trên Tạp chí Văn nghệ Quân đội, báo Thanh Niên, báo Văn nghệ  đúng vào dịp xảy ra những vụ gây hấn của Trung Quốc trên biển Đông. Ngay lập tức bài thơ này được hàng vạn địa chỉ các trang mạng điện tử, các blog trong, ngoài nước đưa lại và được hàng triệu độc giả hưởng ứng. Chỉ sau một thời gian ngắn, bài thơ đã được 5 nhạc sĩ ở TPHCM và Hà Nội phổ nhạc. Tôi cũng không ngờ bài thơ của mình lại có được sức cộng hưởng tri âm với người đọc như vậy.

 Trong bài thơ này có đoạn thơ sau: “Nếu Tổ quốc hôm nay nhìn từ biển/ Mẹ Âu Cơ hẳn không thể yên lòng/ Sóng lớp lớp đè lên thềm lục địa/ Trong hồn người có ngọn sóng nào không”. Tôi nghĩ rằng, trong tâm hồn mỗi nhà thơ chúng ta hôm nay, nếu không trào dâng lên ngọn sóng thi ca yêu nước ấy thì làm sao thơ của chúng ta có được sự cộng hưởng tri âm từ hàng triệu người đọc. Vì thế, tôi tin rằng, nhân dân và thế hệ trẻ hôm nay không hề quay lưng lại với thi ca yêu nước đâu, mà có lẽ các nhà thơ nên tự hỏi: chúng ta đã làm gì để nói lên tiếng nói của nỗi đau và khát vọng của chính dân tộc mình trong những tháng năm này.

Theo tôi, để thơ hôm nay đến được với người đọc, điều căn cốt ở mỗi một nhà thơ là phẩm chất tài năng, phẩm chất thi sĩ- cái mà không thể có gì thay thế được. Thơ đương đại hôm nay đã xuất hiện không ít những tác giả cách tân thơ với các khuynh hướng tìm tòi rất náo nhiệt. Bước đầu, họ cũng đã ghi được dấu ấn của mình khi vượt qua sự đơn điệu, nhàm chán của những cung bậc thơ cũ. Nhưng trong số những nhà cách tân đầy nhiệt huyết này, ở một số cây bút, nhiều khi phẩm chất tài năng, phẩm chất thi sĩ không theo kịp phẩm chất đổi mới, nên có thể những bài thơ “non lép” của họ mới chỉ dừng lại ở mức có dấu hiệu của sự tìm tòi mà chưa làm nên sự khác biệt của một phong cách thơ mới được khẳng định bởi một tài năng thơ đích thực.

Có một số người thơ hôm nay viết khá nhiều và ồn ào, nhưng thơ của họ thường ít khi có tứ, văn bản thơ của họ chỉ là một dòng chảy miên man và phức điệu của tâm trạng, với những bức xúc bản năng muốn “phơi bày, lột tả” tất cả.  Trong hành trình sáng tạo văn học hôm nay, theo tôi, có đôi lần một số người cầm bút đã nhầm lẫn giữa giá trị đích thực của đổi mới thơ với những tìm tòi xa lạ với ngôn ngữ thơ. Vì thật ra, cái mới trong thơ nhiều khi không cần đến sự trình diễn cầu kỳ bằng một hình tượng lạ, một cấu trúc lạ, một biểu đạt lạ mà điều nó hướng tới phải là một phát hiện mới về tính suy tưởng của thơ. Thời gian trước đây tôi cho rằng, thơ hay (giống như một tấm gương phản chiếu) là loại thơ soi vào thấy mình, thấy cuộc sống con người hiện lên sinh động với các chiều kích khác nhau ở trong đó, còn thơ dở thì có soi vào mãi cũng không thấy gì. Còn thời gian gần đây tôi lại nhận ra rằng, thơ hay là thứ thơ làm cho người ta phải kinh ngạc và thật sự rung động bởi một ý tưởng mới, một suy tưởng mới, một sức sống mới đang làm nên những dạng thức mới của ngôn ngữ thơ.

Thật ra, thơ hay có những tiêu chí gì, chuẩn mực gì vẫn là chuyện muôn đời xưa nay còn phải bàn cãi, vì cái hay đối với lớp người này (ở thời điểm này) chưa chắc đã là hay đối với lớp người khác (ở thời điểm khác) và ngược lại. Nhưng có một điều dễ nhận ra, thơ hay là thứ thơ còn đọng lại được qua sự thử thách khắc nghiệt của thời gian, bởi thời gian là thước đo sòng phẳng nhất đối với mọi giá trị sáng tạo đích thực của nghệ thuật văn chương.

Tôi cho rằng, những nhà thơ sung sức hiện nay đang có những cách tân được dư luận chú ý là những nhà thơ đã biết cách giữ được đặc thù của ngôn- ngữ -thơ trong chuyển động đổi mới của những con chữ. Đây chính là sự khác biệt giữa một số cây bút cách tân đã nhân danh cái mới để lạ hoá thơ đến mức “phản thơ” với những tác giả có xu hướng tìm tòi nhằm nâng cao vẻ đẹp của ngôn ngữ thơ bằng những ý tưởng mới. Vì bản chất của sự cách tân và đổi mới thơ không chỉ nằm ở sự tìm tòi về mặt hình thức nghệ thuật cấu trúc của ngôn ngữ thơ mà điều thiết yếu căn cốt là ở sự đổi mới nội dung đời sống được phản ánh trong thơ. Trong rất nhiều thế kỷ qua, các trường phái thơ lớn trên thế giới qua mỗi thời kỳ đều hướng tới sự tìm tòi và cách tân thơ. Điều khác biệt (và khu biệt nhất) để có thể nhận ra được các nhà thơ cách tân của mỗi thời đại có gương- mặt- thơ khác nhau như thế nào chính là ở nội dung đời sống trong thơ họ ở thời đại ấy đã được phản ánh, khắc hoạ trong một trường- thẩm- mỹ nào.

Tôi nghĩ “đổi mới thơ” không có nghĩa là tiến đến một thứ thơ không mang lại gì cho chúng ta ngoài sự mù mờ, rắc rối đến nỗi không cắt nghĩa nổi một cảm xúc, không khắc hoạ được một hình ảnh để từ đó xây dựng nên một cách sáng rõ và nhân bản hơn những hiện tượng nằm trong phạm trù ý thức và vô thức của mỗi cá thể sống. Có nhà thơ đã chỉ ra rằng, thơ ca phải là cuộc đối thoại của con người với thời đại của họ, và thơ ca là phương tiện để hiểu biết và chung sống giữa những con người thuộc các thế hệ khác nhau. Thơ ca không bao giờ hành trình đơn phương giữa những con người, mặc dù nó luôn phải tự dấn thân cô đơn trong sáng tạo. Nói theo Rít-Xốt: “Nếu công việc của nhà thơ có được một số giá trị nào đấy, thì những giá trị ấy biểu hiện ở chỗ- ta đã đi vào những đau khổ của kiếp người để mang lại hy vọng cho mọi đớn đau- Thơ đó là nền nghệ thuật chia sẻ với con người”.

Nguồn tin: Bùi Việt Mỹ

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây