XÂY DỰNG CƠ CHẾ THÍCH HỢP ĐỂ HUY ĐỘNG  SỨC LAO ĐỘNG ĐẶC THÙ

Thứ sáu - 27/03/2020 11:52
Tham luận của Nhà văn Bùi Việt Mỹ tại Hội thảo do HLHVHNTHN tổ chức 3/2019 tại Hà Nội

Văn học nghệ thuật là lĩnh vực hoạt động tinh hoa của văn hóa nói chung. Từ truyền thống xa xưa, ông cha ta đã sáng tạo các tác phẩm về văn chương, hội họa, điêu khắc, ca từ và các hình tượng sử thi…còn lưu truyền đến ngày nay và mãi mãi về sau, tạo dựng lên một diện mạo văn hóa đặc trưng của dân tộc và xã hội loài người. Bản năng của văn học nghệ thuật là phương pháp truyền cảm tự nó đến với bạn đọc hay nói cách khác là bạn đọc tự nguyện lĩnh hội và chọn lọc từ nó. Bởi thế nó dần dần ảnh hưởng đến tư tưởng bạn đọc, nói rộng ra là xã hội. Bởi vậy, thể chế quản lý sáng tác văn học nghệ thuật cũng là lĩnh vực hết sức đặc thù, sao cho cái bản năng tự nhiên của nó phục vụ lại đời sống con người theo hướng tích cực, đó chính là định hướng lao động sáng tạo của văn nghệ sĩ đi tới giá trị chân, thiện , mỹ. Ngay từ những năm Kỷ niệm 990 năm Thăng Long - Hà Nội, Nghị quyết Trung ương 5 ( Khóa 8 ) đã chỉ rõ là “ xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc”.  Nội dung tinh thần ấy vn nguyên giá trị mới mẻ với thế hệ văn nghệ sĩ chúng ta hôm nay.

    Từ Ủy ban Toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học, nghệ thuật VN đến các Hội văn học nghệ thuật địa phương là một khối thống nhất, chuyên trách quản lý điều hành các hoạt động VHNT. Tuy nhiên, chúng ta được hiểu đây là cơ quan của các hội viên các hội VHNT toàn quốc, ngoài ra còn một lực lượng sáng tác trẻ, khá đông đảo ngoài Hội thì Hội chỉ có những tác động gián tiếp qua các hoạt động phong trào, biểu diễn, hội nghị, hội thảo KH hay qua các cuộc thi và trao giải áp dụng cho mọi đối tượng…Nhưng đây cũng là các hình thức phát hiện, hướng dẫn rất có ý thức và có kết quả  trong quản lý lao động sáng tạo. Thủ đô Hà Nội là Trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của cả nước, nơi tập trung nhiều các tri thức văn nghệ sĩ có uy tín nên các hoạt động sáng tạo từ khơi dậy truyền thống đến phản ánh hiện thực đời sống cũng là nơi thể hiện sinh động nhất. Ngoài cơ quan chuyên trách là Hội Liên hiệp VHNTHN thì các hoạt động trên toàn bộ lĩnh vực văn hóa, chủ yếu do Sở Văn hóa và sở Thông tin truyền thông quản lý điều hành. Tất nhiên, các cơ quan này có liên quan, có tác động tích cực đến nhau.

     Như vậy, về mặt quản lý Nhà nước thì Sở Văn hóa là cơ quan thay mặt Chính quyền quản lý điều hành mọi hoạt động về văn hóa trên địa bàn Thành phố. ( Từ cuối nhiệm kỳ X, đầu nhiệm kỳ XI của Hội Liên hiệp VHNT, Thành phố đã có văn bản giao Sở Văn hóa theo dõi mảng hoạt động chuyên môn về VHNT ). Như vậy Hội LHVHNTHN cùng lúc hoạt động theo chuyên môn theo định hướng chung của Thành phố HN và của UBTQ. Đó là nói về quản lý điều hành chuyên môn. Trong những năm qua, thực chất cơ chế này, về nguyên tắc cũng chỉ là một, chỉ khác ở chỗ nội dung được thể chế hóa theo địa bàn cụ thể mà thôi. Trên cơ sở này, Hội còn được sự quan tâm tương đối tích cực cả về hoạt động chuyên sâu và cả về điều kiện cơ sở vật chất, kinh phí ở điều kiện cho phép.

    Hội Nhà văn Hà Nội là một hội thành viên của Hội LhVHNTHN, cùng với Hội Văn nghệ dân gian, Hội Kiến trúc sư và 6 Hội nghệ thuật khác hợp thành Liên hiệp. Cơ chế hoạt động Hội Nhà văn là Điều lệ Hội trên cơ sở phù hợpvới Điều lệ Hội Liên hiẹp và tương quan với Điều lệ các hội thành viên khác. Trong  Liên hiệp VHNT Hà Nội cũng có nghĩa nằm trong khối Ủy ban Toàn quốc LH các hội VHNT VN, nhưng không liên quan đến cơ chế tổ chức Hội Nhà văn Việt Nam. Là hội thành viên trong Hội LH với nhiều điểm tương đồng về bản chất sáng tạo nhưng Nhà văn khác về hình thức và phương pháp thể hiện tác phẩm của nghệ sĩ. Về đội ngũ, hội viên nhà văn cũng chiếm ưu thế hơn so với các Hội thành viên khác. Đó cũng là lý do để Hội Liên hiệp và cơ quan quản lý cấp trên có chính sách quản lý phổ cập về mặt đối tượng hội viên.

   Trên đây là một số nét chính về cơ chế tổ chức, hoạt động và mối quan hệ có tính lý thuyết của tổ chức Hội Liên hiệp VHNTHN, trong đó có Hội Nhà văn HN. Chúng tôi xin trình bày thêm mấy nét về hoạt động và những biểu hiện thực tế của văn nghệ sĩ trong mấy nhiệm kỳ qua, có tính chất tham khảo, bổ xung so với cơ chế:

  1. Tính tự do sáng tạo và cống hiến:

 Văn nghệ sĩ nói chung và nhà văn nói riêng, bằng cá tinh sáng tạo của mình, họ luôn vận động tính tự do hay tự nhiên của tư duy trực quan để vận động hết khả năng thể hiện. Vì thế, tính chủ động trong mỗi cá nhân tác giả trước các hành vi sẽ thể hiện là rất cao. Những người có tác phẩm đạt chất lượng cao là người không dễ dãi với bản thân cũng như họ thể hiện trách nhiệm cao với tác phẩm của mình. Với bạn đọc, họ luôn luôn có ý thức phục vụ bạn đọc và mong muốn bạn đọc cảm thụ, lĩnh hội được dụng ý của họ. Nếu tác phẩm ấy chiếm lĩnh được đông đảo bạn đọc thì qua đó họ đã góp phần cống hiến lao động của mình cho xã hội nói chung.  Trên thực tế, đã có một số ít nhà văn đặt vấn đề coi trọng thái quá tính tự do sáng tác ( ví như nhóm Văn đoàn độc lập ) mà xem nhẹ tính tập thể đặt trong bối cảnh và yêu cầu thực tế của bất cứ thời điểm nào trong xã hội.

    ( Xin được nói thêm, từ những năm sau 2010, xuất hiện nhóm Mở miệng, có lúc đã gây ồn ã trên các trang mạng, một mặt họ đòi: cho chúng tôi được mở miệng như mang một sắc thái chính trị, mặt khác lại kèm theo những sáng tác hưởng ứng rất tùy tiện và thô tục. Sau đó lại rộ lên vụ việc bảo vệ luận văn thạc sĩ của Nhã Thuyên – Đỗ Thị Thoan ở ĐHSP, phần nào có tác động đến trào lưu và khuynh hướng sáng tác của giới trẻ. Nếu không có biện pháp điều chỉnh thích hợp, nhất định sẽ gây ra một hậu quả đáng tiếc về văn hóa.

    Có một thực tế nữa là ngay trong sinh hoạt thông tin mạng nở rộ hiện nay chúng ta gặp nhiều cảnh tượng lố bịch, thiếu đạo đức, trái với thuần phong mỹ tục của dân tộc. Cũng ngay ở một số chương trình truyền hình, đài báo hàng ngày,có sáng tác quảng cáo câu khách, cợt nhả, do nghệ sĩ đóng cũng rất phản cảm, tác động không nhỏ đến giáo dục văn hóa đời sống, gây nên sự bức xúc trong bộ phận dân cư )...

        Chính vì thế, việc đưa ra các chính sách quản lý áp dụng trong điều kiện phát huy tính chủ động sáng tạo của văn nghệ sĩ đòi hỏi phải thích hợp với đặc điểm riêng và có sự kết nối, đoàn kết để định hướng một cách tự nhiên nhất.

 2. Những đóng góp cho cơ chế hoạt động Hội của hội viên:

Có thể nói, từ nhiều năm qua, qua các nhiệm kỳ BCH Hội liên hiệp hoặc các Hội chuyên ngành của Hà Nội đã và đang hoạt động đều đặn, tích cực và phát triển. Phần rất quan trọng là chính từ sự đồng thuận của hội viên với các Ban chấp hành.  Điều đó đang thể hiện: Một là chính sách của Đảng, Nhà nước, Thành phố Hà Nội áp dụng thông qua BCH Hội là đúng đắn và phù hợp với hoạt động của hội viên. Hai là: Từ BCH đến các văn nghệ sĩ tiêu biểu phát huy tốt vai trò đầu tu của mình, đoàn kết cùng hội viên phát huy sức mạnh tập thể trước nhiệm vụ chung.

Về hệ thống các văn bản điều chỉnh nhóm quan hệ này, trước hết, chúng ta xác nhận về cơ chế chính sách thông qua việc học tập quán triệt Nghị quyết của Trung ương; Nghị quyết của Đảng bộ Hà Nội được cụ thể hóa qua các chương trình hoạch định chính sách xây dựng văn hóa, văn nghệ lành mạnh và xây dựng người con người mới, người Hà Nội thanh lịch, văn minh; Thứ hai là loại văn bản áp dụng trực tiếp về quản lý hoạt động văn hóa, văn học nghệ thuật áp dụng cho từng thời kỳ. Cụ thể nhất là việc phê chuẩn Điều lệ tổ chức và hoạt động của Hội Liên hiệp VHNTHN và các văn bản hướng dẫn trực tiếp khác. Cả từ hệ thống cơ chế chính sách của Đảng đến hệ thống văn bản quản lý điu hành của UBNDThành phố đều được đúc kết từ thực tiễn và đều có đóng góp ý kiến xây dựng của đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ nên nó trở lại phát huy tác dụng ở từng mức độ và từng thời điểm nhất định.

Mặt khác, từ thiên chức thuộc tính của đội ngũ những người sáng tác, họ có nhiều đóng góp phản biện xã hội nhằm mục đích ngày càng hoàn thiện về cơ chế quản lý điều hành, trước hết là đối với hoạt động VHNT. Đóng góp này được thể hiện dưới hình thức góp ý trực tiếp hoặc có thể dán tiếp qua tác phẩm, bài vở tương tự, thấm sâu hơn so với bài vở báo chí. Chính từ các ý kiến mang tính phản biện cao mà góp phần xây dựng,  hoàn thiện cơ chế chính sách phù hợp với thực tế, thúc đẩy tiến trình phát triển của xã hội.

3. Thực tiễn thực thi chính sách pháp luật ở Hội Hà Nội.

Những ý kiến chúng tôi nêu ở điểm 2 nói trên cũng đồng thời phản ánh về việc thực thi cơ chế quản lý Nhà nước trong phạm vi cơ sở mà cụ thể đối với văn nghệ sĩ ở Hà Nội. Ở đây tôi xin nói thêm về hai vấn đề liên quan trực tiếp đến quản lý hoạt động Hội ở Hà Nội - một địa bàn đặc trưng nhất.

Một là, Định hướng hoạt động văn học nghệ thuật đã được khẳng định tại Nghị quyết của Đảng bộ Hà Nội bằng Chương trình 04/ 2016 nhưng chưa thật sự có một văn bản cụ thể hóa giành riêng đối với tổ chức và hoạt động lĩnh vực này. Điều lệ Hội Liên hiệp VHNTHN do Hội viên xây dựng lên qua Đại hội chỉ dừng lại trong phạm vi chỉ định áp dụng nội bộ. Như vậy chúng ta cần có một cơ chế thật gợi mở trên Điều lệ, trong đó vừa định hướng vừa khuyến khích động viên và huy động lực lượng nhằm tạo ra những bước đi có tầm quy mô cao hơn.

Có thể nói thêm là việc chuẩn bị thông qua các Điều lệ hội chuyên ngành là chưa được đồng bộ, các hội còn chưa chú ý đến nguyên tắc cân đối giữa các hội thành viên và phù hợp với các nội dung nguyên tắc mà ĐL Hội Liên hiệp nêu ra. Ngay cả về mặt thời gian, đã hai,ba năm sau ĐH, cho đến nay, có Hội vẫn chưa được sự phê chuẩn của cấp có thẩm quyền. Điều đó cũng thể hiện tính tùy hứng của việc áp dụng luật pháp trong điều hành hoạt động ở phạm vi hội.

Đặc điểm thứ hai mà chúng ta cần xem xét đến là lực lượng văn nghệ sĩ Hội Hà Nội còn bao gồm rất nhiều hội viên các chuyên ngành ở Trung ương cùng  tham gia ( ở Hội Nhà văn là trên 1/2), vì thế họ cũng một lúc thực hiện hai trách nhiệm của Điều lệ Hội. Đây là yếu tố cần đượcchú ý khi xây dựng chính sách và cơ chế thống nhất trong hoạt động từ  Hội trung ương với địa phương để tạo sự hợp lý trong điều hành và hợplý trong xem xét chế độ đóng góp sáng tạo, kể cả sự trùng lặp chế độ.

 

4. Một số lưu ý và đề nghị:

Xuất phát từ đặc điểm và thực tế tổ chức, hoạt động của văn nghệ sĩ Thủ đô như báo cáo trên, chúng tôi xin có mấy ý kiến như sau:

Thành phố Hà Nội cần tổ chức tham khảo ý kiến một cách có quy mô để xây dựng cơ chế cụ thể hóa Nghị quyết Đảng bộThành phố riêng về VHNT. Sau đó tổ chức quán triệt thực thi. Một mặt để định hướng hoạt động có tầm nhìn về thời gian, mặt khác, động viên sáng tạo cống hiến của văn nghệ sĩ - trước hết là đối với hội viên để có thành tựu xứng đáng hơn nữa. Sau là ban hành bộ Điều lệ, quy chế áp dụng đồng bộ cho từng ngành.

Trong những năm qua, Thành phố tổ chức hỗ trợ kinh phí hoạt động cho hội viên qua cơ quan Hội, một mặt là lượng kinh phí khá hạn chế, mặt khác, chưa linh hoạt trong việc sử dụng đối với hoạt động đặc thù nên gây khó khăn cho việc hỗ trợ trực tiếp đến lao động nghệ thuật cũng như việc thanh quyết toán kinh phí hàng năm. Đây là phần việc cần được chú ý xem xét nhằm tạo một cơ chế quản lý thích hợp.

Cuối cùng, cần tăng cường sự ảnh hưởng của lãnh đạo các cấp, nhấn mạnh cơ chế khuyến khích đối với các tầng lớp văn nghệ sĩ Thủ đô nhằm tăng cường sự hiểu biết, tạo thêm lòng tin bền chặt và thống nhất ý chí. Trên cơ sở đó chúng ta huy động được sức lao động sáng tạo của văn nghệ sĩ để đón nhận những tác phẩm có quy mô xứng tầm, có giá trị cao, đóng góp cho công cuộc xây dựng người Hà Nội thanh lịch văn minh ở thời đại mới của thế hệ chúng ta.        

BVM 26/12/2019

Nguồn tin: Trần Hữu Việt

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây