Ám ảnh của một thời chưa xa

Thứ hai - 20/07/2020 21:17
Thanh Ứng


(Đọc tiểu thuyết “Ngược thời gian” của nhà văn Lê Tự-Nxb Hội Nhà văn 2019)
Ám ảnh của một thời chưa xa

                                                                                                              

        “Ngược thời gian” là tên tiểu thuyết mới của nhà văn Lê Tự, hội viên Hội nhà báo Việt Nam, hội viên Hội Nhà văn Hà Nội. Trước đó ông đã có : “Đời quân tử” (Tập truyện ngắn, nhà xuất bản Thanh Niên-2005), “Thám tử Ba Khía và cộng sự” (Truyện dài, nhà xuất bản Hội nhà văn-2007), “Bố tôi làm Mặt trận” (Tiểu thuyết, nhà xuất bản Hội Nhà văn 2011). “Ngược thời gian” là tiểu thuyết có tính xã hội rõ rệt. Với một phong cách văn chương mang nhiều yếu tố hài hước, ngoa dụ cộng với sự tưởng tượng mạnh mẽ, tác giả đã dẫn người đọc “Ngược thời gian” không xa về với một vùng quê đồng bằng Bắc bộ trong những năm tháng của thời kì đất nước bước vào hội nhập. Đó là làng Từa của chính tác giả, nhân vật xưng “tôi” trong truyện- với đầy đủ những chuyện vui, buồn, thiện, ác, bi, hài…của con người trong những mối quan hệ thôn xóm, làng nước của thời mở cửa. Câu chuyện bắt đầu bằng xưng danh của nhân vật chính: “Tôi tên là Nhất” “từ hồi chui ra đời tôi chưa thấy có gì là nhất chỉ thấy bét là nhiều”. “Đến năm lớp 7 tôi tự đổi tên mình là Tư”. Rồi Tư học hết phổ thông và tốt nghiệp đại học sư phạm văn. Cầm cái bằng tốt nghiệp đại học nhưng chẳng biết xin việc vào đâu, Tư ở nhà và bắt đầu chứng kiến cũng như tham gia vào những câu chuyện với đầy đủ các cung bậc cảm xúc của làng Từa. Đó là câu chuyện của Trần Hành, trưởng thôn. Ông ta trúng trưởng thôn mấy khóa vì người họ Trần ở làng này quá đông nên kì nào Trần Hành cũng nhiều phiếu. Hành trở thành con ngáo ộp của làng Từa. Hắn tham lam tìm nhiều cách để làm tiền. Trong công cuộc “đổi đất lấy hạ tầng” hắn xúi dân làng bán đất, tung tin giả về chuyển quyền sử dụng từ đất thổ canh sang thổ cư, cho thuê đất…Tất cả đều qua tay xác nhận của trưởng thôn. Giá mỗi lần kí tăng dần theo năm tháng và giá trị của từng vị trí thửa đất: 5 triệu lên 10 triệu có khi lên tới 50 triệu một sào với những trường hợp đặc biệt còn có những giá khác nữa. Hắn còn đồng tình với những kẻ xấu bày ra thu lệ phí trai thiên hạ đến tán gái làng, khách tham quan cây đa Thần…  Với nhiều thủ đoạn như: phạt cho tồn tại, cứ để xây tầng 1 xong mới đến kiểm tra, vẽ ra những dự án tưởng tượng…Trần Hành tìm mọi cách để làm tiền dân làng và khách nơi khác đến mua đất.  Nhà hắn chứa đầy tiền, vàng chôn cả ở ngoài vườn. Hắn thân thiết với phó chủ tịch xã là người cùng họ hàng, khi cần thiết hắn không ngần ngại chi tiền, vàng, gái để mua chuộc các cán bộ cấp cao hơn.  Hắn còn ngang nhiên đập phá tượng Phật trong khi vợ đã ly hôn của hắn cầu kinh. Tuy nhiên nhiều quyền hành và giầu có, Trần Hành cũng là con người luôn sống trong day dứt, khổ đau. Sống với vợ nhưng vẫn nghi ngờ vợ không chung tình, ghen tuông, hành hạ vợ và bị vợ trả thù những đòn đau đớn. Có của nên luôn lo mất của và đã mấy lần kẻ trộm vào nhà lấy tiền và đào vàng chôn ở vườn…Cả dân làng Từa căm ghét…Thế rồi, hắn bị thần cây Đa phạt hộc máu mồm. Kết thúc là hắn bị khởi tố và “miễn cưỡng cho tay vào còng số 8”… Lý Kiễn cùng là một nhân vật đáng chú ý ở làng Từa này. Ông là Việt kiều từ Thái Lan về ngụ cư ở làng Từa . Lợi dụng lúc dân làng Từa nhiều người có tiền từ đất, Kiễn nghĩ ra ra nhiều mưu mẹo để làm ăn. Ông ta thấy làng có nhiều chó bèn tung tin mở công ty chế biến chó xuất khẩu với số lượng thịt lớn mỗi ngày. Ông ta mời chuyên gia người Hàn Quốc có cỗ máy tinh xảo để hằng ngày chế biến hàng tạ thịt chó để phục vụ nhu cầu thực khách. Kiễn còn là người môi giới để gái làng Từa lấy chồng Hàn Quốc làm cho làng Từa vãn con gái, con trai nhiều anh ế vợ. Ông ta còn mở dịch vụ Karaôke , “thư giãn mát xoa”…lôi kéo cánh đàn ông làng Từa vào các trò chơi trác táng, vung  tiền vào các trò lố lăng, vô đạo đức…Quán “thư giãn mát xoa” của hắn bị cháy, nhiều gái ca ve  và đàn ông làng Từa chết cháy. Cuối cùng lý Kiễn bị khởi tố, bị bắt tạm giam chờ ngày xét xử theo phát luật. Trong làng còn có mụ Béo chuyên dịch vụ ghi đề. “Người người đánh đề, nhà nhà đánh đề, vui phết, thánh thơ cũng xuất hiện nhan nhản”. Dịch vụ này đã làm cho nhiều gia đình làng Từa khốn đốn, góp phần phá hoại sự yên bình của làng quê. Thế rồi sự căm phẫn của dân làng lên cực điểm, có người đã bí mật đốt nhà mụ Béo và mụ đã chết trong đám cháy đó. Một người được tác giả nói đến nhiều, đó là Tương. “Tương là người họ hàng xa đằng ngoại với tôi. Cậu thuộc diện đầu gấu trong làng, thầu mấy chục mẫu đầm, hái ra tiền”. Tương đã từng bị đi tù. Ra tù, về làng,Tương sống như một tay anh chị có vai vế được mọi người nể sợ. Tương có cách hành xử của một con người nhiều thủ đoạn, mưu kế: Với cán bộ thì nhũn như con chi chi, với dân đen thì hống hách. Ông ta lợi dụng Nhất (tên nhân vật xưng “tôi” trong tác phẩm) để thực hiện những mưu đồ đen tối: Nhờ Nhất dẫn trưởng thôn Hành đi chơi gái sau đó quay hình để khống chế, giao cho Nhất nhiệm vụ theo dõi các hoạt động của đối thủ như Trần Hành, Lý Kiễn, thường xuyên hối lộ các cán bộ thôn, mở dịch vụ câu cá ôm thu hút các cô gái đẹp làng Từa…Cái đầm cá Tương thầu luôn bị các tay nhiều tiền và nhiều quyền để ý. Khi có lệnh thu hồi đầm để làm dự án, Tương rắp tâm chống trả quyết liệt. Tương đã chuẩn bị bày binh bố trận để chống lại cuộc cưỡng chế của các cơ quan chức năng. Nhưng rồi nhờ có Đào, vợ Tương làm gái mê hoặc được một vị quan lớn nên cái lệnh thu hồi đầm cá được bãi bỏ. Tương lại tiếp tục kinh doanh đầm cá và các dịch vụ khác. Một thời gian sau, khi Đào, vợ Tương không còn làm gái, bỏ trốn thì đầm cá của Tương lại bị thu hồi. Lần này Tương đành chấp nhận bỏ làng Từa và đi tìm vợ ở thành phố. Hai vợ chồng sống trong ngôi nhà cấp bốn rồi quyết định lên miền sơn cước ở. Tai đây, Tương tìm và nhân rộng giống lúa nếp nương có thể làm nguyên liệu cho việc chế biến xôi thằng Bờm của làng Từa. Cuối cùng, Tương trở về làng Từa và được mọi người đồng tình bầu lầm trưởng thôn thay Trần Hành. Câu chuyện của Tương cũng là câu chuyện của nhiều con người trong các mối quan hệ làng xã từ thời xa xưa, đến thời kì hội nhập, các mối quan hệ đó được biến thái sâu sắc hơn, đa dạng và phong phú hơn. Tuy nhiên, làng Từa cũng như bao làng quê Việt Nam khác: Dẫu có biến động của thời cuộc, dẫu có xuất hiện những con người biến chất lôi kéo một số người bị tha hóa…song bản chất hồn vía làng quê bình dị mộc mạc, vẫn là căn cốt tạo nên sự vững bền của làng. Đó là những người như Nhất (nhân vật xưng tôi trong tiểu thuyết) có học song dám vứt bỏ tấm bằng đại học xuống sông, lấy vợ hơn mình bốn tuổi sau một thời gian yêu thương nồng cháy, giản dị, xây dựng một gia đình ấm êm hạnh phúc cùng tham gia công việc có ích với thôn làng. Con người Nhất không đơn giản. Anh đã từng bất mãn, bi quan, bị những người có tiền và có quyền lôi kéo vào những việc không ra gì. Chính Miên, cô gái hơn anh bốn tuổi bằng tình yêu và sự từng trải của mình đã đưa anh về với đời thường, với niềm tin vào cuộc sống hiện tại và tương lai của làng Từa. Anh hăng hái nghe lời cụ Bờm cùng với anh Quyền tiếp thu bí kíp làm xôi xuất khẩu, biến số ruộng còn lại của làng Từa thành diện tích  trồng lúa nếp nguyên liệu làm xôi “Thằng Bờm” giải quyết công ăn việc làm cho dân làng Từa.

         Một đặc sắc trong “Ngược thời gian” của Lê Tự là tác giả đã mạnh dạn xây dựng trong tiểu thuyết yếu tố huyền thoại. Ngoài bóng dáng thần linh luôn luôn ẩn hiện trong từng số phận các nhân vật: Những con người sống bất chính vô nhân, vô nghĩa đều có một cái kết xứng đáng với những gì họ đã làm trên cõi đời thì hai hình tượng: Cây Đa và cụ Bờm là những biểu tượng cụ thể về sức sống và niềm tin mãnh liệt của người dân làng Từa với những gì họ đã thương yêu gắn bó. Cụ Bờm “là sao của làng, thông thạo chữ nho, sống có bản lĩnh, có nguyên tắc và rất tình người.” “Cụ rất ghét bọn tham nhũng, hợm đời, dốt nát cậy có tiền học làm sang”. Cụ mở quán nước dưới gốc đa. Đây là “cây đa làng Từa đã mấy trăm tuổi, râu đa dài mấy chục mét, quét xuống tận đất” “Cây đa là linh hồn của làng Từa”, “Thần đa thiêng lắm”. Cụ Bờm bán nước dưới gốc đa nên cả làng đều kính nể cụ, trong làng ai có việc gì khó đều đến hỏi cụ, bọn xấu thì ghen ghét chỉ mong có dịp hại cụ. Hành động của cụ với thần đa cũng rất bí mật linh thiêng. Sự bí hiểm của thần đa và cụ Bờm càng được người làng thêu dệt bằng những câu chuyện nửa thực, nửa hư để tôn lên vẻ uy linh của của thần đa và cụ Bờm. Khi làng Từa có chuyện buồn

là thần đa lại nhỏ máu “Máu của thần đa là máu của dân làng Từa này”. Có khi thần đa rụng hết lá, xương cành khô khốc. Ấy là khi làng Từa có những chuyện nhiễu nhương bị những kẻ xấu làm cho làng xóm điêu linh khốn đốn. Nhưng khi làng xóm yên bình, tai qua nạn khỏi thì thần Đa lại đâm cành xanh lá, lộc non, hoa đa nảy nở trên khắp thân cây.  “Khách thập phương tới xem hoa đa đông như có hội”. Sự linh thiêng của thần đa làm cho uy tín của cụ Bờm ngày càng được dân làng tín nhiệm. Cụ luôn nghĩ tới dân làng mong muốn dân làng có cuộc sống bình an, no đủ. Cụ quyết truyền lại bí quyết làm xôi “thằng Bờm” cho những người cụ tin cậy. Cụ đã chọn Nhất và anh Quyền để làm việc này. Công việc thành công, cụ nghĩ đến chuyện phải xây dựng vùng nguyên liệu trên cánh đồng làng Từa. Chính cụ là người chăm lo phần hồn dân làng Từa nay lại lo phần xác cho họ. Dự án Xôi “thằng Bờm” của cụ có hiệu quả mang lại niềm vui kinh tế cho dân làng Từa thì bất ngờ cụ “quy tiên khiến cả làng bị xốc nặng”…Sau bao nhiêu chuyện đau buồn bởi một số kẻ có quyền, có tiền tham lam độc ác, một số người nhẹ dạ a dua kéo theo nhiều hệ lụy, làng Từa lại trở lại yên bình, trật tự kỉ cương được lập lại, những kẻ coi thường kỉ cương phép nước bị trừng trị, những ngôi nhà trái phép bị dẹp bỏ. Đó là cái kết có hậu của tiểu thuyết, một cái kết mà nhiều người mong muốn.

           Trong tiểu thuyết “Ngược thời gian”, số phận của nhiều nhân vật phụ nữ được tác giả quan tâm đề cập. Dưới ngòi bút của nhà văn Lê Tự, họ là những người có nhan sắc, ham muốn cuộc sống hạnh phúc bình yên trong những nếp nhà ở làng quê bình dị. Nhưng thời thế và hoàn cảnh của cá nhân đã đem đến cuộc đời mỗi người có những số phận riêng éo le, bi kịch. Đó là những người như Mai, như Đoan, như Đào…hạnh phúc không trọn vẹn, tâm hồn luôn bị giằng xé. Đó là Miên, vợ Nhất một người có nhiều kinh nghiệm sống  mạnh mẽ đã đem tình yêu đến với Nhất, trở thành người vợ, là chỗ dựa cho cuộc đời Nhất và khi dự án “Xôi thằng Bờm” của làng Từa đang thời kì phát triển thì chính Miên lại là người được cụ Bờm và dân làng tín nhiệm suy tôn đừng ra quản lý và có trách nhiệm xây dựng thương hiệu “Xôi thằng Bờm” trở thành thương hiệu lớn ở trong nước và quốc tế, mang lại đời sống ổn định lâu dài cho bà con làng Từa. Miên là một nhân vật phụ nữ hoàn mĩ trong tác phẩm. Ngoài ra còn nhiều chị em là nạn nhân của các trò chơi trác táng, của các thủ đoạn kiếm tiền, mưu mẹo gian manh của những kẻ có tiền có quyền, mất hết lương tri. Một lần nữa, văn học lại thêm tiếng nói cảnh báo về số phận người phụ nữ trong những thời điểm nhạy cảm của công cuộc hiện đại hóa đất nước.

“Ngược thời gian” có một lối kể chuyện khá hấp dẫn, với ngôn ngữ tự nhiên có lúc bỗ bã, tác giả đã liên tục đẩy câu chuyện vào những tình huống để giải quyết. Do đó nhịp kể chuyện nhanh, những tình tiết luôn được biến đổi liên tục. Tác giả ít quan tâm tới miêu tả tâm lý tính cách mà chủ yếu là những hoạt động trong các mối quan hệ giằng níu ở một vùng quê có nhiều biến động từ đó dẫn nhân vật đến những tình huống cần xử lý để bộc lộ bản chất. Ngôn ngữ trong tác phẩm được sử dụng rất đa dạng, phong phú phù hợp với thành phần, lối sống của nhân vật. Tuy nhiên có chỗ tác giả còn lạm dụng ngôn ngữ đời thường, sử dụng  khẩu ngữ chưa chọn lọc, có chỗ tùy tiện thiếu tính thẩm mĩ.

        Mặc dù còn có một số hạn chế, (rất nhỏ), tiểu thuyết “ Ngược thời gian” của nhà văn Lê Tự là tác phẩm có nội dung tốt, có cách kể chuyện hấp dẫn, ngôn ngữ tự nhiên gần với ngôn ngữ đời thường rất đáng được bạn đọc quan tâm theo dõi và chấp nhận.

T.Ư

 

Nguồn tin: ,bài: BVM:

Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá

Xếp hạng: 5 - 1 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây