BÁT BÁNH ĐÚC CHIỀU THU

Truyện ngắn của Phạm Ngọc Tâm Dung
     Đây là lần thứ ba ông lang thang ra Bắc tìm một người theo nguồn tin vu vơ trên phây búc với một hy vọng mong manh.
Ngày cuối cùng, ông thất vọng, định đặt vé về lại Sài Gòn, thì vô tình nghe hai người đàn bà tám chuyện trên ghế chờ xe buýt:

- Chị này, cảm nhận của em về món canh riêu sáng nay, nó cũng gần như bún riêu cua, nhưng riêu kết hợp với bánh đúc thì vị của nó cũng khác và ăn rất ngon.
- Ờ, công nhận, lại rất sạch nữa. Mà cái bà Lành, không biết quê đâu mà làm món này đỉnh thế nhỉ. Cửa hàng bé tẹo mà nổi tiếng...

Ông giật mình, nổi hết cả da gà, run lên vì xúc động về hai cụm từ "Bà Lành" - "Bánh đúc".

Theo chỉ dẫn của người mới quen, ông tìm đến con ngõ nhỏ sâu hun hút, tưởng như chỉ có người đi lạc mới vào.
Cuối ngõ, sau gốc ổi, có một quầy hàng. Gọi là "quầy" nhưng chỉ có dăm bảy cái ghế, vài ba chiếc bàn gỗ mộc, mẹt bánh đúc lót lá chuối sạch sẽ cạnh nồi riêu sôi liu riu.
Bà chủ quán là người đã có tuổi, vài sợi tóc điểm bạc, lộ ra sau chiếc mũ vải mềm thật gọn, thật khéo, tôn khuôn mặt thanh tú, đôi mắt đượm buồn, ẩn tích của một thời nhan sắc mặn mòi.
Bà đang thoăn thoắt cắt từng miếng bánh đúc bóng mượt, trắng trong, đều tăm tắp hình con chì. Trong chiếc bát sứ loe miệng, lũ bánh bảnh bao đó lại được khoác lên mình sắc đỏ au của cà chua, của gạch chưng bắt mắt.

Mùi thơm ngọt lừ từ thịt cua, thơm chua dịu dàng từ dấm, thơm sực nức từ các loại rau, khiến người ta nhận ra một không gian đồng nội thân thuộc.
Không! Với ông, một không gian máu thịt thì đúng hơn!

Làn gió không hiểu là vô tình hay hữu ý, lật nghiêng làm rơi chiếc mũ vải. Trên đầu người đàn bà lộ một chiếc khăn nâu thật xinh đã hơi bạc màu, buộc lệch làm hở chỗ sờn nơi chéo góc.
Trời ơi, đúng rồi, vầng trán, đôi mắt, chiếc khăn nâu - chiếc khăn nâu ngày ấy...

Ông run rẩy, lựa một ghế trống nơi góc khuất. Trời oi Ả như sắp có giông. Mồ hôi thấm áo. Và ông cảm thấy khó thở... Ông muốn gọi một cái tên...mà không thể nào cất thành lời!

Bát canh nghi ngút khói và đĩa rau sống được chủ quán đặt trước mặt ông, rồi đứng lặng trong giây lát, trước khi rời sang bàn khác. Bà bước đi, nhưng dường như cảm thấy, có luồng sinh khí chạy dọc sống lưng. Bất giác bà quay lại, chạm phải ánh mắt nơi ông. Bát canh riêu trên tay bà sóng sánh, bà thì thào:
- Có phải...
Một bàn tay chai sạn, nóng bỏng run run, đỡ lấy bát canh nóng hổi từ bàn tay kia - hình như nó cũng đang run lên như vừa chạm vào một miền... bỏng rát!
- Lành!
Ngoài trời, mưa Ngâu tháng Bảy lắc rắc rơi...



       Tầm rày năm ngoái, vào một đêm mất ngủ, lướt mạng, thấy bức ảnh: người đàn bà quàng khăn nâu bán bánh đúc riêu cua. Caption: "Chỉ bán đến khi hết."
Và thế là ông bỏ lại công việc. Ông đi. "Truy lùng" qua bao hàng quán. Cầu Giấy, Nam Định, Bắc Ninh... Ăn đến phát ngán. Không phải.
Nản quá, ông đặt vé vào lại Sài Gòn.
Thôi!
Đêm trước ngày bay, ông mơ. Mơ thấy mẹ đang cắt bánh đúc chia cho mọi người. Người con trai ấy dành phần nửa của mình cho cô bé xinh nhất xóm, con gái địa chủ, tên Lành. Và xin mẹ bát gạo tẻ, gói vào vuông khăn nâu, để Lành nấu cháo cho mẹ ốm. Có lúc, ông lại mơ thấy chiếc khăn lay trong gió. Tỉnh dậy, thấy gối ướt tự khi nào...
Ông hủy vé. Lặn lội tiếp.
Và lạc vào cái ngõ này.

Bây giờ bánh đúc riêu cũng theo đà chung, làm ăn theo lối mới. Bột pha sẵn. Cua cấp đông.
Mẹt hàng của bà đôi khi bị chê. "Đặc quá" - "Vâng". "Chua quá" - "Vâng".
Hôm sau vẫn thế. Vẫn lửa rơm. Vẫn dấm bỗng.
Vì đó là vị của mẹ. Vì đó là tín hiệu, cơ hồ để người xa tìm về.
Người sành ăn thì vẫn nghiền bánh đúc chân quê của bà.
Bởi lẽ, từ nhỏ, bà là bé gái được mẹ ông ưng nhất. Cụ thường ngắm hai trẻ mà nghĩ đến chuyện mai sau.Nên mỗi lần làm bánh, "hai đứa" được mẹ sai vặt đủ việc, và cũng thành thạo đủ việc. Từ: muốn bánh ngon, giòn mà không ngấy, phải ngâm biết gạo với nước vôi trong, trước hai ngày.
Vò gạo thế nào, cho "chín", quấy bột sao cho luyện. Rồi cả việc đổ bột ra khuôn, cắt bánh, chọn cua đến việc nấu canh riêu, lựa rau thơm...vừa ngon mắt lại ngon miệng.
Chả thế mà, hai kẻ ngây ngô ấy còn hẹn với nhau: lớn lên, họ...chung vốn mở... lò bánh đúc. Ý tưởng ngộ nghĩnh ấy đã làm cả nhà cười bể bụng...
Chỉ có chuyện bí mật: hôm anh chàng đùa, đẩy, làm cô nàng ngã, bị bỏng gáy và sém tóc thì giấu nhẹm không nói cho ai hay!

Lần sau đến, trông ông trẻ ra đến chục tuổi. Ông phụ giúp bà giã cua, nhặt rau.
Họ lặng lẽ bên nhau:
"Bao năm, cái khăn có làm bà bớt lạnh không?"
Thay vì trả lời câu ông hỏi, bà đẩy đĩa hành phi lại. Quay lưng, nhìn cành ổi la đà. Sao cuối Thu mà nơi gốc già kia lại cũng đang nảy thêm đôi chồi non biêng biếc! Gáy bà đỏ lên.

Buổi ấy - cuối mùa.
Mưa tạnh. Nắng xiên qua kẽ lá.
Bà múc cho ông bát canh nhiều gạch hơn. Như dồn cả bao năm, bao tháng, bao ngày vào một lần.
Ông ăn. Rồi dừng. Ngẩng lên nhìn thẳng vào chiếc khăn. Gió lùa qua, để lộ sau gáy bà một vết sẹo bỏng rơm mờ.
Bà cúi xuống nhóm bếp. Lửa rơm lách tách.
Ông đặt thìa xuống.
Không hỏi. Không đáp. Chỉ có mùi khói và sự im lặng dày đặc.

Họ nhớ về xóm nhỏ xa xôi - nơi họ lớn lên, cùng chung cái giếng. Chung bữa đói, chung phụ việc cho mẹ, chia nhau miếng bánh đúc ngô, tranh nhau cạy cháy, và nhất là chung... ước mơ mở... lò bánh đúc!

Rồi đến năm cải cách.
Nửa đêm, nhà cô gái bị quy "địa chủ". Cán bộ đến.
Cô dúi trả anh tấm khăn nâu: "Anh đừng tìm em. Tìm là khổ cả hai".
Anh mím môi lại, lặng lẽ quàng lại tấm khăn nâu nhỏ bé mà đậm nghĩa, đậm tình vào cổ người con gái anh thương; lặng lẽ nuốt những giọt nước mắt đàn ông vào huyết quản, để mặc sức cho nó..."di căn" gần trọn kiếp người...

Rồi cả nhà bị đưa đi kinh tế mới. Xóm giải tán.
Anh đi bộ đội. Về, làng trống. Hỏi, người ta lắc đầu.
Anh mang tiếng "bỏ người ta" lúc khốn khó. Tủi quá, anh vào Nam...

Lần ấy, ông quay về quán. Ăn xong.
Ông không để tiền. Chỉ đặt lại tấm khăn nâu đã cũ - tấm khăn năm xưa...
Bà cầm lên, nâng nó áp vào má một cái. Rồi gấp lại, quàng lên cổ. Chặt hơn.

Con ngõ nhỏ khi ấy, người ta vẫn đi qua. Vẫn có người khen, kẻ chê.
Trong quán, lửa vẫn cháy.
Và ngoài kia gió bắt đầu chuyển hướng. Chiếc khăn nâu trên cổ bà khẽ lay. Bão đang đến thật rồi!

12-9-2026
TD