NGUYỄN TRỌNG TRẤN “LỐI VỀ VẪN MỘT DÒNG SÔNG”

Nhà thơ Ngô Đức Hành

Bất ngờ tôi gặp Đại tá Nguyễn Trọng Trấn - người con của “quê lúa” Thái Bình (cũ). Từ quê ấy lớn lên anh vào Quân đội, học trường Sỹ quan, trở thành một sĩ quan cao cấp trên con đường binh nghiệp. Ấy là Nguyễn Trọng Trấn – con người của chính trị,  tôi thường không để ý lắm.

Nguyễn Trọng Trấn vẫn nhớ Nguyên Xá với tư cách là cố thổ. Nguyên Xá là đơn vị hành chính cấp xã, vùng quê thuần hậu, Bao đời nay, người dân chủ yếu dựa vào nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và buôn bán nhỏ; và nổi tiếng với những làng nghề truyền thống như dệt chiếu, chế biến nông sản.

Bây giờ Nguyên Xá đã trở thành một thành phần của xã Đông Hưng, tỉnh Hưng Yên, tốc độ đô thị hóa cao, nhưng có một thời lầm lụi...tưởng như đã xa, rất xa, nhưng không mất đi trong ký ức bao người.

Nguyễn Trọng Trấn luôn tự hào về vùng đồng đất tốt tươi, người dân trọng hậu, nơi lưu giữ các giá trị văn hóa dân gian đặc sắc điển hình cho vùng đồng bằng Bắc bộ: Rối nước và những sản phẩm ẩm thực đại diện của nền văn minh lúa nước: Bánh cáy, kẹo mạch nha, bánh dày giò...Múa rối nước Nguyên Xá đã được công nhận là Di sản phi vật thể của quốc gia.

Đây chính là cái nôi, bồi đắp, hội tụ nên tâm hồn thơ Nguyễn Trọng Trấn. Tôi biết anh mê thơ, làm thơ từ bé. “Số lượng thơ em sáng tác từ trước đến nay có cả ngàn bài”, anh chân thành. Anh đọc tôi nghe bài thơ lục bát: “Lối về vẫn một dòng sông / Thủy chung còn cả bóng lồng ngày xưa”; “Đường đê thả bước chân trần / Sông quê chảy giữa trong ngần tình quê”, (Sông quê).

Nguyên Xá nói riêng và Đông Hưng nói chung có nhiều dòng sông thuộc hệ thống sông Thái Bình chảy qua. Nó là minh chứng của sự sống, nảy nở, phồn sinh. Nguyễn Trọng Trấn kể tôi nghe trên địa bàn có sông Luộc, sông Trà Lý...cả hai chắt chiu nước cho dòng Diềm Hộ. Giữa hai dòng sông ấy, còn nhẵng nhịt những dòng sông nhỏ.

“Nước sông Chùa vẫn chảy xuôi / Trăng quê vẫn tỏ như hồi ta yêu”, Gửi sông Chùa); “Sông làng thức dưới ban mai / Vòm quê vẫn nhớ mùa hai đứa mình”, (Mình tôi với một nẻo về). Con sông từ tự nhiên trở thành nhân vật trữ tình, lưu giữ của nhà thơ biết bao kỷ niệm. Sông trong tâm hồn bước vào trang thơ của Nguyễn Trọng Trấn trở thành sinh thể sống động.

Trong tập thơ “Gió xanh miền hạ”, Nguyễn Trọng Trấn có ba bài thơ về sông Chùa: “Gửi sông Chùa I”, “Gửi sông Chùa II” và “Mai ta về với sông Chùa”. Tôi dám chắc đây là con sông chảy qua nhà, anh từng bơi lội, câu cá, kéo rớ...trên dòng sông này. Hay nói cách khác, sông Chùa thành con sông hoài niệm. Hỏi Nguyễn Trọng Trấn thì quả vậy.

“Đây là tên gọi dân gian của một đoạn sông nhỏ chảy qua các vùng có di tích chùa chiền như Chùa Kênh, Chùa Tìm, Chùa Đọ, gắn liền với sinh hoạt văn hóa tâm linh của người dân địa phương”, anh cho biết.

“Tôi muốn về với nỗi nhớ con sông / Để ngắm lại bóng em ngày đến lớp / Hàng tre rũ tóc xòa soi bóng lặng / Nước da em làm ngất cả tâm hồn”, (Đông Hưng quê em)

          Quê trong tâm hồn Nguyễn Trọng Trấn không chỉ là tuổi thơ, là không gian, thời gian bốn mùa; là “Những ngày trốn học / Đuổi bướm cạnh cầu ao”, (Thơ Giang Nam); mà còn bố mẹ, bạn bè, thầy cô và cả những rung động đầu đời trước vẻ đẹp của người thôn nữ, sau lũy tre làng.

          “Em giờ còn nhớ cơn mưa / Có còn đỏ mặt như trưa hôm mào / Còn tôi nhớ lắm làm sao / Áo em bị ướt thấm vào tim tôi”, (Nhớ cơn mưa).

Cái vòm quê ấy, chắc chắn là tài sản vô giá, không có cái vòm nào đẹp bằng và không có gì có thể mang ra đổi được. Bởi ở đó có “Tóc sương chớm ngậm bóng chiều / Bến sông sóng vẫn ru điều ngày xưa”, (Gửi sông Chùa).

“Vẫn con đê biếc cỏ may / Vẫn màu quê cũ như ngày xưa ta / Tuổi thơ giấu những mùa hoa / Và mơ ước cuối trời xa hẹn người”, (Tuổi thơ trong ngần).

Tôi có thói quen, sở thích tìm hiểu về các vùng quê, để hiểu hơn con người, đọc thơ / văn họ hiểu thêm về không gian văn hóa; và ngược lại hình dung ra không gian văn hóa, tâm linh từ thơ họ. Đọc thơ Nguyễn Trọng Trấn nhận ra anh là một nhà thơ của ký ức, vẻ đẹp hiện lên trong thơ là vẻ đẹp của nguồn cội.

Tôi không quên nhà thơ Nga Gamzatop viết về quê hương, những nhà thơ Việt Nam nổi tiếng viết về quê hương. Chắc chắn rằng, mỗi lần về cố thổ Nguyên Xá, nhà thơ Nguyễn Trọng Trấn như được tìm lại được mình, gặp lại thời ấu thơ, nơi có những mùa xuân, những cơn mưa, những bông hoa từng làm dịu mát tâm hồn, ông từng hái tặng ai đó và những mùa thu không dễ quên.

“Quê nhà chín mấy mùa đông / Con sông nhớ cạn nỗi lòng chưa vơi”, (Bốn mùa); “Trong lành một khoảng trời quê / Về đi em gió vừa nghe chuyện mình”, (Ta còn trong một giấc mơ).


    


       “Gia tài” thơ nằm trong “ngăn kéo” đã có cả ngàn bài thơ; nhưng năm 2026 này, Nguyễn Trọng Trấn mới quyết định in, một lúc hai tập; đó là “Gió xanh miền hạ”, gồm 41 bài thơ và “Lối ta về”, gồm 40 bài thơ, đều NXB Văn học cấp phép. Trong 2 tập thơ, lục bát có 33 bài, chiếm gần 41%..

Đề tài chủ yếu là trữ tình quê hương, thi pháp chủ yếu là lục bát. Có lẽ “vịn” vào lục bát (như cách gọi của nhà LLPB văn học, TS. Ngô Tự Lập là điệu “đưa nôi”) mới thỏa mãn được nỗi lòng nhớ nhung quê nhà, ràng rịt vết thương tâm hồn? Nguyễn Trọng Trấn mới xuất hiện, nhưng đã tỏ ra “chắc tay” về thể thơ lục bát và cả “liều mạng” nữa..

Bởi là hồn cốt của dân tộc, phát triển lên từ ca dao của cha ông thuở trước, nên lục bát “dễ làm” nhưng khó hay. Nhà thơ Trần Đăng Khoa, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam từng nói: “Lục bát có thể đánh đắm sự nghiệp của một nhà thơ”. Anh gửi đến một thông điệp thi pháp, “chớ đùa” với lục bát.

Cũng với “nỗi quê” ấy, Nguyễn Trọng Trấn có nhiều câu thơ lục bát hay về quê hương Nguyên Xá óng ả của anh như: “Lòng ta đồng ruộng bốn bề / Lúa khoai nhắc những đam mê một thời”, (Những ngày ở quê)

“Quê ơi một nẻo đê mòn / Giờ đây cỏ biếc có còn dấu xưa / Lời yêu ta gửi cuối mùa / Qua bao nhiêu nỗi gió mưa có còn”, (Những ngày ở quê); “Ta ngồi lõm cả mùa xa / Cơn say chở cả đêm qua chén đầy”, (Đối ẩm với bóng). Nguyễn Trọng Trấn có nhiều câu thơ lục bát, khỏe khoắn, mạnh dạn đưa động từ thay cho tính từ trong thơ, tạo nên dư ba.

Nguồn gốc sâu xa của văn vần (trong đó có lục bát) là tính tuần hoàn trong vũ trụ và quy luật tâm sinh lý của con người. Con người luôn có nhu cầu nhạc tính, vần điệu du dương dẫu trong đời sống hay hoạt động tôn giáo; vì thế lục bát không mất đi. Những người sáng tạo ngôn ngữ có nhiệm vụ làm mới nó, thơ tự do có thể chiếm thế “thượng phong” nhưng không thể thay thế, loại trừ được lục bát.

Cuộc sống đã thay đổi, đòi hỏi thi ca phải thay đổi. Quy luật vật chất thay đổi thì ý thức phải thay đổi. Cuộc sống ngoài kia đã nhanh hơn, gấp gáp hơn. Nhưng không vì thế, lục bát mất đi. Hay nói cách khác, lục bát trường tồn, có sức sống bền bỉ. Dường như đến với lục bát người ta được sống chậm hơn, được là chính mình hơn?

 “Ta ngồi vọng phía không quên / Thả câu thơ cũ trong biền biệt xanh”, (Vọng cũ); “Mùa xưa ngỡ đã lặng chìm / Ngờ đâu năm tháng còn in dấu chiều”, (Lối về tuổi ngọc); “Đường quê xao xác bờ tre / Con ve khóc lặng kêu hè vắng em”, (Nhờ đò); “Triền đê cỏ xước còn giăng / Trong vùng kỷ niệm những năm tháng dài”, (Mai ta về với sông Chùa).

Lục bát Nguyễn Trọng Trấn không đi theo kiểu “thay đổi hình thức” như: ngắt câu, dùng dấu chấm giữa các câu lục, câu bát....như hiện nay một số nhà thơ vẫn làm. Anh nhuần nhị, thủy chung với truyền thống, dẫu có không ít bài lục bát khổ thơ chỉ có hai câu, phá cách và tạo ra “khoảng trống” có dụng ý. Mấy câu lục bát dẫn ở trên xác tín rằng, nhà thơ Nguyễn Trọng Trấn có cách lập ngôn hồn hậu, luôn cố gắng làm mới bằng thi ảnh, mở rộng chiều kích liên tưởng. Hiện thực vào thơ anh đã là hiện thực chiêm nghiệm.

Thơ Nguyễn Trọng Trấn là tình cảm mãnh liệt thăng hoa trên dòng sông nguồn cội. Đọc thơ anh mới thấy ký ức luôn là một giá trị. Hai tập thơ “Gió xanh miền hạ” và “Lối ta về” giới thiệu “bản đồ tâm hồn” của Nguyễn Trọng Trấn. Nhiều bài thơ của anh đã được các nhạc sỹ phổ nhạc thành ca khúc, cất lên giai điệu quê nhà.

Thi nhân từ cổ chí kim chẳng mấy ai được yên ổn trong tâm hồn. Bởi họ là người khát khao cái đẹp, nhạy cảm trước cái đẹp. Ký ức với quê hương, ký ức xác tín bản thể luôn luôn là cái đẹp. Đọc thơ Nguyễn Trọng Trấn thấy rõ điều này./.

Hà Nội ngày 31/8/2026

N.Đ.H