SẮP NGÂU

Tản văn của Lê Minh Tý

   Mà lạ thật, mới có cuối tháng sáu âm lịch mà trời cứ mưa dầm dề, não nuột như là “mưa ngâu ấy”, bởi vậy dân quê tôi ai cũng gọi là “trước mưa ngâu”. Ông cụ Bảy gần 90 tuổi sống ở vùng này cũng lấy làm lạ. Cụ nói với con cháu “Mưa ngâu thường vào tháng bảy âm lịch hàng năm, nhưng năm nay mới vào thời điểm này đã có mưa dai dẳng thế”. Đến hôm nay, khéo có đến gần cả tuần rồi chẳng phải ngoa. Những đợt mưa như nặng nợ, không ào ạt, lòi bong bóng ra như những trận mưa rào trước đó, cũng không theo cơn rồi ngớt hẳn, cứ sụt sùi, lại có lúc nặng hạt như mưa rào, khi lại lây giây khiến dân tình xứ sở nơi đây rất khó chịu. Mưa - nối mưa, diễn ra như vậy, khiến nỗi cảnh vật, và con người cứ buồn thườn thượt. Đất mèm nhũn, ngấm nước đến thở cũng thấy mùi bùn ngai ngái. Quanh quẩn trong nhà mãi, chẳng ai buồn bước chân ra ngõ. Ngoài vườn, cỏ thối, lá úa, ngoài cánh đồng bờ ruộng sụt xuống vì no nước. Lũ kiến đi kiếm ăn, cũng phải tụ nhau dưới những chiếc lá rồi cứ ngó ngoáy cái râu như ngửi lẫn nhau cả ngày. Cây cối, côn trùng như vậy, còn người làm nông thì ruột gan như có lửa, sốt xình xịch, lo cây cối ngoài đồng bị thối rễ mà lụi tàn; họ chỉ mong trời hửng một chút để mai còn ra đồng xem mấy hạt cải vừa mới vãi có còn nằm yên dưới lớp đất mềm hay đã bị nước rữa trôi đi mất.

Đường ra bờ cỏ nhão nhoẹt, mỗi bước chân lún xuống lại dính đầy bùn đất. Mưa phủ trắng lối, vắng bóng người qua. Việc nhà nông chững hẳn lại. Ai cũng ngóng trời, mong nắng. Ở ven làng, có mấy gia đình nuôi cá nước ngọt. Những ngày nắng hạn, ai cũng mong có mưa để ao thêm nước. Thế nhưng mưa mãi thành ra lại hóa lo. Ao nào cũng đầy ắp, nước dềnh lên sát miệng bờ. Có nhà phải trần lưng đội mưa, hối hả be thêm đất, cạp cao bờ ao mà vẫn không xuể. Nhà ông Luận ở gần Đầm Yên là vất vả nhất. Ao rộng, nước từ các cánh đồng đổ về mỗi lúc một nhiều. Cá nuôi mấy tháng, con nào con nấy đã đến kỳ xuất bán, gặp nước lớn càng tung tăng bơi lội. Đêm ấy mưa nặng hạt hơn. Đến gần sáng, một đoạn bờ be không chịu nổi sức nước, bất ngờ vỡ toạc. Chỉ giây lát, cả đàn cá thi nhau phóng theo đường nước xuống ruộng. Sáng ra, mấy người đi làm sớm thấy liền gọi nhau ùa xuống vồ lấy vồ để. Người trong làng nghe tin cũng vội mang lưới, mang rổ ra bắt.  Người được vài con, người được cả yến cá, ai cũng mừng dỡ vì bất ngờ có bữa cá tươi. Chỉ riêng nhà ông Luận đứng lặng bên bờ ao vỡ, nhìn công sức bao tháng trời theo dòng nước mà trôi đi. Giữa những ngày mưa “thối da thối thịt” ấy, bên xóm Bắc lại có một cụ già ngót trăm tuổi về với tổ tiên. Các con cháu nội ngoại đội mưa dựng rạp, lo hậu sự. Chúng lo, từ tấm bạt, chiếc bàn dựng Linh sàng, đến hương nhang, hoa quả, khăn áo , cùng công việc phát tang, đón lễ, biến báo thân nhân khách khứa gần xa…tất tần tật chu toàn đâu ra đó. Đến giờ thiêng, đưa cụ ra đồng, lại càng chật vật. Mưa mỗi lúc một dày hạt, cả làng đều khoác áo mưa. Người đi sau cỗ xe tang đông đến nỗi chẳng còn phân biệt đâu là con cháu, đâu là họ hàng, đâu là người làng. Tất cả cùng lặng lẽ bước trong màn mưa, tiễn một đời người đã sống qua gần một thế kỷ. Vừa đắp xong nấm mồ, mưa lại trút xuống. Thế nhưng, ở vườn hoa của Thôn, những màu áo xanh của đoàn thanh niên vẫn lúi húi, tất bật dưới mưa, các em cặm cụi dọn vệ sinh, chỉnh trang lau chùi từng chiếc ghế đá, dựng lại từng khóm hoa, nhổ từng bụi cỏ để kịp chuẩn bị cho lễ Hội đình làng tổ chức vào mấy ngày tới. Mưa ướt vai áo, bụi đất dính đầy dày dép nhưng chẳng ai ngơi tay. Mỗi việc làm nhỏ đều như một viên gạch gom góp xây dựng quê hương đang đà đổi mới. Mải mưa, rồi cũng đến lúc trời tạnh ráo.



Ảnh: ST
 

Đúng hôm diễn ra buổi Lễ hội đình làng, sau chuỗi ngày mưa dài  “trước mưa ngâu”, bầu trời bất chợt trong xanh. Những tia nắng đầu tiên len qua tán lá, rọi xuống những con đường nhỏ trong khuôn viên vườn hoa trải nhựa bóng lóang càng thêm lấp lánh. Trời đất hình như tinh tươm hơn khi làng bước vào ngày Hội trọng đại, ngày mà theo tục truyền thờ ba vị Thành hoàng, đã có công lập làng và dạy cho dân nơi đây biết chăn nuôi, trồng trọt đã mấy trăm năm nay. Nhớ ơn Thành Hoàng làng, nên  cứ vào ngày tháng đó, những người con quê hương dù đi làm ăn xa, hoặc thoát ly gia đình đi công tác cũng cố gắng sắp xếp thời gian, công việc để về dự Hội vào ngày 15 tháng 08 âm lịch. Ngày mở hội, con đường làng cũng khô ráo hẳn lên, đất ngoài đồng thôi nhão, cỏ lại ngẩng đầu sau những ngày túi bụi trong mưa. “Hết bĩ cực, đến thái lai”. Có lẽ sau những ngày mưa dài, ai cũng thấy câu nói ấy đúng hơn bao giờ hết. Sự cố gắng từng công việc của mỗi cư dân trong ngôi làng nhỏ những ngày qua, đều nói lên tâm thức với làng… tất cả tuy nhỏ thôi, lại là cử chỉ rạng ngời như những tia nắng sớm trong veo sau đợt mưa ngâu. Nắng không chỉ hong khô mặt đất, mà còn sưởi ấm lòng người, nhắc mỗi chúng ta biết trân quý những mùa yên bình.

Mưa rồi sẽ tạnh. Đất rồi sẽ khô. Mầm cải sẽ lại xanh. Và trên mảnh đất này, ký ức về những người đã có công với làng, với nước vẫn âm thầm nảy nở như sự sống sau mỗi mùa mưa ngâu.
L.M.T