Tầm cao mới của Nhà văn Nguyễn Mạnh Thắng QUA TIỂU THUYẾT “ĐƯỜNG ĐỜI VÀ SỐ PHẬN”

TS. Đỗ Khánh Tặng

    Mấy năm nay đông đảo bạn đọc cảm nhận nhà văn Nguyễn Mạnh Thắng như dồn nén để có những thăng hoa ngoạn mục. Mảng thơ, anh “viết về người bạn đời” (2021), “Vết sẹo Hôn nhân” (2021). Về văn, anh có tập truyện ngắn “Mượn Chồng” (2022), “Trăm năm công và tội”, cũng trong năm 2022 anh đã cho ra tuyển tập thơ dầy 620 trang, với 550 bài thơ chọn lọc. Tập truyện ngắn “Nhặt được Chồng” (2024) và đặc biệt, mới đây, nhà văn Nguyễn Mạnh Thắng cho xuất bản cuốn tiểu thuyết “Đường Đời và Số Phận” (Nxb Hội Nhà văn 2026) gây sự chú ý vang động. Phần tích cực của  cuốn tiểu thuyết, Đường Đời và Số Phận, viết về cuộc kháng chiến thần thánh chống Mỹ của dân tộc ta là mặt nổi trội, làm lu mờ đi một vài tỳ vết ở mấy cuốn sách từng gây nỗi buồn của văn học nước ta gần đây.

Với 416 trang của 16 chương hoàn chỉnh, tiểu thuyết “Đường Đời và Số Phận” nổi trội nhiều ưu điểm và thành công mới.

Thứ nhất: Tác giả sử dụng có chọn lọc các tư liệu vốn có lồng ghép hợp lý với nhiều sáng tác mới.

Sự nghiệp cầm bút của Nguyễn Mạnh Thắng gồm cả mảng thơ và văn xuôi. Riêng mảng văn xuôi đã mang tính đồ sộ, trong đó có nhiều truyện ngắn, có bàn luận văn chương và có tiểu thuyết mà tiêu biểu là “Trăn Trở Một Đời”. Nhiều bạn đọc cảm  nhận trong cuốn tiểu thuyết “Đường Đời và Số Phận” mới này tác giả đã khéo sử dụng một cách tự nhiên một số tư liệu trong vốn sống đã huy động. Khéo vì có chọn lọc chứ không xô bồ. Chừng nào đó, làm cho tính tự sự của tiểu thuyết này vừa sâu đậm vừa nhẹ nhàng hơn. Vẫn là nhân vật đã gặp mà bạn đọc cảm nhận có hương vị mới trong hoàn cảnh hôm nay được kể lại ở chiến trường ác liệt cũng như ở hậu phương lớn của cả nước.

Thứ hai: Tác giả chọn các chi tiết đắt giá giàu tính nhân văn cho từng giai đoạn, diễn biến của tiểu thuyết.

Dưới chủ đề khái quát là “Đường Đời và Số Phận”, Nguyễn Mạnh Thắng đã chọn huy động những chi tiết đắt giá, giàu tính sâu sắc và nhân văn cao cả, trong đó có các chi tiết về con dâu, về bố chồng với con dâu, về anh em, họ hàng nội ngoại ở quê hương miền Bắc, đến miền Nam xa xôi với Tây Nguyên, Đắc Lắc, tới Sài Gòn rực rỡ tên vàng... Nguyễn Mạnh Thắng nắm khá chắc lý thuyết nghệ thuật tiểu thuyết trong đó nhiều nhà nghiên cứu đặt cao vai trò của chi tiết: chi tiết và chi tiết, chi tiết cụ thể tạo nên thành công lớn.

Thứ ba, Xây dựng nhân vật tiểu thuyết vừa khá tập trung vừa mở rộng nhiều lát cắt của mỗi thời kỳ lịch sử xã hội.

Tiểu thuyết “Đường Đời và Số Phận” nổi bật một thành công cao, đó là xây dựng một nhân vật trung tâm, xuyên suốt thời gian và không gian tiểu thuyết. Đó là ông Thành và các chặng đường ông như sợi dây kết nối nhiều chi tiết, nhiều con người, nhiều số phận con người ở nhiều đường nét phong phú và xoay quanh “số phận”. Ai cũng có số phận, nhiều số phận éo le như “thiên định”. Cuộc đời ông Thành là bản hùng ca của nhiều phẩm cách nhân văn cao đẹp, của người quân nhân ở chiến trường ác liệt về với đời thường gắn bó với nhiều số phận đường đời. Thành công xây dựng nhân vật vừa tập trung vừa mở rộng đã làm cho tầm cỡ cuốn tiểu thuyết cao hơn, nâng tác giả lên tầm cao mới với thành công đột phá này.

Thứ tư, Cơ cấu tiểu thuyết chặt chẽ, lôgic từ tuần tự đến cao trào rồi thoái trào tự nhiên.

Tiểu thuyết cần có cơ cấu logic hợp lý. Thành công của Nguyễn Mạnh Thắng ở tác phẩm này là đi tuần tự kết hợp thời gian với nhân vật trong không gian của mình. Đột phá hấp dẫn nhất là tác giả đẩy tuần tự đến cao trào, rồi thoái trào một cách tự nhiên theo “Đường đời”. Ta cảm nhận cao trào đó là chuyên đề “Khát con nối dõi”. Đây là một nét văn hoá thâm căn ở nông thôn Việt Nam, được tác giả khai thác đến tầng sâu nhất và qua đây bộc lộ một bút pháp tiểu thuyết tuyệt vời khi sáng tác, miêu tả những diễn biến tâm lý và hành vi của mỗi nhân vật ban ngày cũng như ban đêm.

Mỗi chương tiểu thuyết là một tiêu đề chi nhánh, một chuyên đề tâm lý xã hội sâu sắc. Chương 14: “Khát con nối dõi” đạt tầm sâu sắc đầy tính thuyết phục, bởi tính người, tính nhân văn sâu đậm.

Thứ năm, Tiểu thuyết “Đường Đời và Số Phận” thể hiện một hệ thống ngôn ngữ văn chương chuẩn mực.

Tố chất chuẩn mực ấy được tác giả tìm trong đời thường của con người ở nông thôn thực sự, từ đó mới ra thành thị, khu phố, rồi đồng bằng, bờ biển. Đọc tiểu thuyết này ta như nghe giọng nói thật thà của mỗi nhân vật, từ cô con dâu, ông bố chồng trong đó có những ngôn ngữ tính dục rất chân thực và phong phú, từ cô sinh viên đến người cán bộ cơ quan nhà nước, hiện thực vô cùng, dung dị mà sinh động vô cùng, một ngân hàng ngôn ngữ toàn diện.

Đương nhiên tác giả cuốn sách còn những khiếm khuyết thường tình. Trong đó có những lỗi biên tập, thậm chí cả những sơ xuất chủ quan của chính tác giả. Bạn đọc lướt qua một số khiếm khuyết thường tình đó và bám rất chắc vào tư duy văn chương, trong câu chữ của tác giả. Những hạn chế nhỏ này không làm mờ đi thành công lớn của Nguyễn Mạnh Thắng ở một tầm cao mới, rất đáng trân trọng.

Thêm một lần, bạn đọc ngưỡng mộ anh, một người có những trang đời rất đẹp trên chiến trường và suốt đời sống thiết tha với văn học, vừa tự nghiên cứu vừa học bạn, yêu quý bạn sâu sắc. Xin chúc mừng Anh.