TIẾNG CHUÔNG VỌNG GIỮA CÕI NGƯỜI

Nhà văn Phạm Thanh Khương

           Bạn đọc biết đến Nhà văn Nguyễn Đạo Vinh, một cây bút đa năng trên nhiều thể loại, từ thơ, truyện ngắn đến tiểu thuyết, tùy bút, kí, truyện kí. Ngoài các tập thơ in chung, anh đã cho ra mắt bạn đọc tiểu thuyết “Làng cò” (2 tập), truyện vừa “Người của một thời”, tập thơ “Sự đời”, tập truyện ngắn “Chiếc xắc cốt bội bạc”, tập ‘’Phiếm đàm, tùy bút’’, tập truyện kí ‘’ Đất và người Làng Diễn’’.

 Những câu chuyện của Nguyễn Đạo Vinh xoay quanh cuộc sống của vùng đất “sau một đêm thành người phố thị” mà có biết bao điều bạn đọc phải nhớ. Nơi Nguyễn Đạo Vinh đã thấm, đã ngấm từ những ngấn bùn thời trai trẻ.

Trong năm 2026 này, nhà văn Nguyễn Đạo Vinh lại cho ra mắt tập truyện ngắn mang tên “Chuyện tào lao”. Mới nghe đến tên tập truyện thì ai ai cũng đồ rằng, đó chỉ là những câu chuyện vớ vẩn, chuyện hàng cua, hàng cá, chuyện vỉa hè. Nhưng không, với lối kể thung thăng, thủng thẳng, đặc chất quê làm cho người đọc phải giật mình vì không ngờ rằng, những câu chuyện của Nguyễn Đạo Vinh, lại đã và đang xảy ra ở chính nơi mình đang sống. làm cho độc giả cứ day dứt mãi về nhân tình thế thái.

Mười hai truyện ngắn trong tập “ Chuyện tào lao”, là mười hai câu chuyện về nhân tình thế thái, là những thói đời đang diễn ra quanh ta, gần mà “chẳng giống ai”. Nó xa lạ với nếp sống, với thuần phong mĩ tục của “đất lề quê thói”. Nó xa lạ và có phần đối lập với những gì, mà hàng ngày người ta vẫn rao giảng trên các phương tiện thông tin đại chúng. Đó là những hư danh, thói “kiêu ngạo cộng sản” mà Lê Nin, vị lãnh tụ vĩ đại của giai cấp công nhân đã từng lên án một cách gay gắt. Lúc nào cũng ra rả “công bộc” của dân, nhưng thoát ra khỏi bờ môi là rơi xuống đất, nhày nhụa, nhớp nháp. Mười hai câu chuyện là mười hai khuôn mặt trong quãng “thời gian không của người”. Đó là những câu chuyện đã diễn ra, đang diễn ra, bức bối và chán chường với những trò “tham nhũng vặt” của một bộ phận cán bộ cấp cơ sở.

Đó là chân dung Hài trong “Chiếu tướng”, một kẻ cơ hội, một ông quan xã. Trên chiến trường thì sợ chết, Hài tìm mọi cách, mọi thủ đoạn để thoát ra khỏi nơi hòn tên mũi đạn nhằm giữ mạng sống. Khi gặp được cơ hội, thăng tiến, khoe mẽ, chỉ biết nói như vẹt, vô liêm sỉ, giấu mình trong vỏ bọc “lính trận” lên giọng dạy đời. Đời không như là mơ, “cái kim trong bọc lâu ngày cũng lòi ra” khi Hài đối diện với chính người đã sống, đã chiến đấu và “bóc mẽ’ trò trốn tránh nơi chiến trường của Hài. Cú chiếu tướng im lặng và chiếc mặt nạ của Hài rơi xuống.

Là những trò ma mãnh, hành dân trong “Chuyện tào lao”, Lỗi ở ai” vẽ ra các quy định trong quản lý hành chính để thu vén, nhặt từng xu của những người dân quê, lam lũ, theo kiểu ‘’ Đục nước béo cò’’ và ‘’Gà què ăn quẩn cối xay’’. Họ quên mất lời dạy của cụ Nguyễn Trãi là: ‘’Việc trị nước cốt ở an dân’’. Vì thế, một bộ phận không nhỏ của đội ngũ cán bộ công chức phường, xã, đã tìm mọi thủ đoạn để “hành là chính” làm mất đi bản chất phục vụ. Họ chỉ tính đến chuyện thu vén lợi ích cho bản thân và cho những người cùng phe cánh. Đó là những ung nhọt cần phải cắt bỏ, để xây dựng các tổ chức cơ sở xã, phường vững mạnh, làm nền tảng cho cơ hội “vươn mình” khi đất nước bước vào “kỷ nguyên mới”.

Là câu chuyện thi tuyển công chức ở một trường dạy học trong “Niêu cơm”.  Một thày Thành chỉ biết đến chuyên môn, đến chất lượng giáo dục và chất lượng học tập của học sinh đối lập với một Tiến, vị Hiệu phó trường Trung học cơ sở. Ngay trong môi trường giáo dục, dạy làm người trước khi dạy chữ, dạy nghề, những tiêu cực, thói xấu xa đã len chân vào ngay trong đội ngũ những người được xã hội tôn trọng. Một nền tảng giáo dục mà những “kiến trúc sư” hỏng, đặt ra câu hỏi, sản phẩm là con người ở trong môi trường ấy còn được bao nhiêu sự tử tế, tốt đẹp, hay nó chỉ đưa ra xã hội những sản phẩm lỗi, sản phẩm hỏng.

Là thái độ chỉ biết bắt chước, “sao y bản chính” của đội ngũ cán bộ cơ sở, đánh mất tính tự chủ, tính sáng tạo, dám nghĩ dám làm, trì trệ trong tư duy, ỷ lại, dựa dẫm, không biết lắng nghe ý kiến nhân dân trong “Bố lạy thày” và “ Nửa mùa”. Một đội ngũ cán bộ quản lý cơ sở như vậy thì đến bao giờ mới xây dựng được một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh? Một “mắt xích” lỗi làm sao có thể xây dựng một bộ máy đủ khỏe, trong dây chuyền quản trị công quyền, quản lý xã hội?

Là sự lãng phí và “bày trò”, “háo danh” những thứ văn hóa mà không văn hóa trong “Tiền chùa” . Để có được cái danh hão ấy, cán bộ cơ sở đã bày đặt, dựng chuyện và tìm mọi cách, đưa cây nhãn “mồ côi” thành cây di sản rồi rút ruột ngân sách, rút ruột kinh phí để ăn chia, làm dáng cho bộ mặt ẩn sau lớp giấy có được bằng tiền, bằng mánh khóe và thủ đoạn của những kẻ cơ hội.

Là việc giở những chiêu trò này, nọ, để bắt ép phụ huynh học sinh phải đóng góp những khoản tiền chưa thật hợp lí, trong ‘’Nhân cách đang ở đâu’’’’ làm mất đi những hình ảnh đáng kính của các thầy cô, gây ảnh hưởng xấu cho nền giáo dục nước nhà.

Là thao túng quyền lực, lợi dụng tính tập thể trong bầu cử các chức danh quản lý thôn, tổ dân phố, trong “Cất vó” và “Chán chẳng buồn chết” lôi kéo, bè phái, cánh hẩu để chia chác quyền lợi. Tham nhũng vặt từ những điều tưởng như không thể xảy ra trong cuộc sống, gây tổn hại về vật chất, tinh thần và làm mất niềm tin của nhân dân.

Là tệ nạn xã hội trong “Đi cấy”. Một miền quê yên ả, lam lũ và tần tảo là nét chung của đức con người. Khi cơn bão “cờ bạc”, lô đề quét qua, nó để lại một khuôn mặt rách rưới và bệ rạc, người không còn là người, mọi nét thuần phong mĩ tục bị buông bỏ, phá dỡ. Khi tất cả các tế bào của xã hội đã bị nhiễm những u nhọt, thì cần phải mạnh tay gọt rửa cho sạch, để cuộc sống mỗi ngày được tốt đẹp hơn. Chuyện ‘’Thế thời’’ cũng để lại cho độc giả nhiều nỗi ám ảnh suy tư.

Tập “Chuyện tào lao” là tiếng thở dài lo lắng về đời sống xã hội mà Nguyễn Đạo Vinh, với trách nhiệm một nhà văn gửi đến bạn đọc. Là những trăn trở dằn vặt của trái tim đau đáu nỗi niềm về cuộc sống “chân thiện mĩ”, là lời cảnh báo, tiếng chuông báo động về dấu hiệu của một đời sống xã hội đang bị xuống cấp nghiêm trọng. Lo lắng nhưng không bi quan, dằn vặt, nhưng không mất niềm tin. Mỗi câu chuyện của Nguyễn Đạo Vinh đưa con người đến một niềm tin mới, một hy vọng mới về một ngày mai tốt đẹp và trong sáng hơn.

Vẫn những câu chữ mộc mạc và lối kể gần gũi với đời sống, như lời tâm sự mà chất chứa bao âu lo về những gì đang diễn ra, xảy ra. Chuyện trong truyện, một kết cấu truyện trong chuyện, không cần thủ pháp cầu kỳ, không cần dàn dựng chi tiết mà đủ sức nặng, đủ để giật mình về những điều đã và đang diễn ra hằng ngày hàng giờ trên một vùng quê vẫn được coi là vùng đất thanh bình, yên ả.

 Hơi thở cuộc sống được Nguyễn Đạo Vinh đưa vào trong câu chuyện đã đủ sức hấp dẫn, đủ sức chứa đựng tư tưởng trong mỗi câu chữ, đưa bạn đọc đến với cuộc sống hiện tại. Mặc dầu chỉ là những câu chuyện vụn vặt và tưởng chừng chỉ là những chuyện tào lao. Nhưng không, nó là sự thật, là sự báo động về những điều tưởng nhỏ, rất nhỏ ấy, lại là những ung nhọt cần phải “cắt bỏ”, phải gọt rửa, nếu muốn xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn, đủ sức bước vào kỷ nguyên mới, ‘’Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc’’. Người cầm bút là người dũng cảm, gióng hồi chuông cảnh tỉnh về thực trạng xã hội.

 “ Chuyện tào lao” của Nguyễn Đạo Vinh gióng lên hồi chuông giữa cõi người. Âu, đó cũng là trách nhiệm, là lương tâm của những người cầm bút./.