ĐÓNG GÓP CỦA NHỮNG GIAI ĐIỆU TỰ HÀO RA ĐỜI TRONG THỜI KỲ KHAI SINH ĐẤT NƯỚC

              PGS, TS.Trần Thị Trâm

     Thắng lợi của cuộc cách mạng tháng Tám và sự ra đời của nhà nước Việt Nam mới: nhà nước Việt Nam Dân chủ - Cộng hòa là một sự kiện nổi bật và vĩ đại nhất trong lịch sử dân tộc thế kỷ XX. Những năm tháng không thể nào quên ấy  đã sản sinh ra cho nền âm nhạc nước nhà bao    bản anh hùng ca bất hủ. Đó là : Cùng nhau đi hồng binh của Đinh Nhu (1930), Tiếng gọi thanh niên(viết 1939, công bố 1941) và Lên đàng (1944) của Lưu Hữu Phước, Phất cờ Nam tiến( Hoàng Văn Thái,1944),   Tiến quân ca, Chiến sĩ Việt Nam  (Văn Cao, 1944), Diệt phát xít (Nguyễn Đình Thi , 1945) , Đoàn vệ quốc quân (Phan  Huỳnh Điểu, 1945), Mười chín tháng Tám   của Xuân Oanh ( 1945). ..

Góp   phần quan trọng  cùng dân tộc  làm nên lịch sử,  hơn bao giờ hết, những giai điệu tự hào  ra đời trong thời kỳ khai sinh đất nước ngay lập tức đã cho thấy vai trò to lớn của văn hóa, văn nghệ đối với sự phát triển của lịch sử xã hội.

Bởi vì,  được sinh ra trong bão táp cách mạng, các nhạc phẩm đó  đều mang giai điệu hùng tráng,  chứa chan tinh thần yêu nước, hừng hực khí thế tiến công và có sức lan tỏa rất lớn. Cùng với thiết chiến (thiết = sắt - đánh giặc  bằng vũ khí), thiệt chiến (thiệt = lưỡi - đánh giặc trên mặt trận ngoại giao), văn hóa văn nghệ đã thực sự trở thành một mặt trận không tiếng súng,  đã  có những đóng góp  hữu hiệu và vô cùng lợi hại cho công cuộc cách mạng, đã khẳng định chắc chắn rằng: “Văn hóa, văn nghệ cũng là một mặt trận”(1).

Tuy mỗi tác phẩm một vẻ, mỗi khúc ca có một giá trị  độc đáo riêng, nhưng khi đứng bên nhau, chúng  đã làm nên bức tranh đa sắc của nền  âm nhạc Việt Nam thời kỳ   cách mạng tháng Tám -  khai sinh  đất nước, đã trở thành những biểu tượng văn hóa  quan trọng  lưu dấu thời gian, lưu giữ  được một cách sinh động và độc đáo   không khí hào hùng  của những thời khắc  lịch sử một đi không trở lại.

 Mở đầu là Cùng nhau đi hồng binh của Đinh Nhu  và cũng là ca khúc  giữ vị trí mở đầu của dòng nhạc đỏ cách mạng.  Tác phẩm  được ra ra đời năm 1930 trong  phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh, khi  tác giả đang  bị đế quốc bắt giam ở nhà tù Hỏa Lò.  Như hồi kèn xung trận,  bài hát đã  thức tỉnh và kêu gọi hàng triệu  người  đứng lên dưới lá cờ cách mạng, cùng nhau kết đoàn  để đập tan xiềng xích nô lệ, giành độc lập tự do cho dân tộc. Với ca từ mộc mạc,  giai điệu  giản dị nhờ dựa trên thang ngũ cung của nhạc cổ truyền,  bài hát  đã  nhanh chóng được phổ biến rộng rãi khắp các nhà lao Bắc - Trung -  Nam,  được hát ở những cuộc biểu tình,  trong suốt  những ngày tháng Tám sục sôi khí thế.  Ở  đâu, mọi  người  cũng thuộc, cũng say sưa  hát vang: Cùng nhau đi hồng binh/ Đồng tâm ta đều bước/Đừng cho quân thù thoát/ Ta quyết chí hy sinh/ Nào anh em nghèo đâu/ Liều thân cho đời sống/Mong thế giới đại đồng/ Tiến lên quân hồng/ Đời ta không cần lo/ Nhà ta không cần tiếc/ Làm sao cho toàn thắng/ Ta mới sống yên vui…

   Tiếp đến là Tiếng gọi thanh niên(1939) và Lên đàng,(1944) của Lưu Hữu Phước. Kết tinh hồn thiêng sông núi, hai khúc ca  đã nhanh chóng  đi vào lòng người,  làm bùng lên ngọn lửa yêu nước, thúc giục  tuổi trẻ sẵn sàng chiến đấu  hy sinh cho quê hương, Tổ quốc:

Này anh em ơi tiến lên tới ngày giải phóng/ Đồng lòng cùng nhau ra đi xá gì thân sống/Cùng nhau ta tuốt gươm, cùng nhau ta đứng lên/Thù kia chưa trả xong thì ta luôn cố bền…Này sinh viên ơi đứng lên đáp lời sông núi/Đồng lòng  cùng đi đi mở đường khai lối/(Tiếng gọi thanh niên )

Nào anh em ta cùng nhau xông pha lên đàng/ Kiếm nguồn tươi sáng/ Ta nguyện đồng lòng điểm tô non sông/ Từ nay ra sức anh tài/ Đoàn  ta chen vai nề chi chông gai lên đàng/ Ta người Việt Nam/ Nhìn tương lai huy hoàng/ Đoàn ta bước lên đàng cùng hiên ngang hát vang ( Lên đàng)

Hướng tới  lứa tuổi trẻ đầy nhiệt huyết – động lực quan trọng nhất của cách mạng, vì thế  Lên đàng đã trở thành ca khúc chính thức của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam. Còn  Phất cờ Nam tiến của Hoàng Văn Thái  được dùng làm hiệu ca của Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, đồng thời cũng được sử dụng rộng rãi trong phong trào Nam tiến : Cờ giải phóng phất cao thẳng tiến/Trời phía Nam dân chúng đang chờ ta…/Quân dân ta reo hò cướp lấy chính quyền, cứu  lấy nước nhà/ Tung cờ giải phóng./ Cờ giải phóng trên đất Thăng Long/ Trên thành Huế, trên Sài gòn, mũi Cà Mau/ Tiến bước mau quân giải phóng, tiến bước mau/ Đập cho tan quân đế quốc Nhật Pháp/ Quyết đem máu hồng ta thề giành lấy non sông.

Thấm đẫm hơi thở của thời đại,  Diệt phát xít Nguyễn Đình Thi được chọn làm  nhạc hiệu  của Đài phát thanh Tiếng nói Việt Nam:

Việt Nam bao năm ròng rên xiết lầm than/ Dưới ách  quân tham tàn đế quốc sài lang/ Loài phát xít cướp thóc luá cướp đời sống  dân mình/Nào nhà tù nào trại giam biết bao nhiêu nhục hình/ Đồng bào tuốt gươm vùng  lên/ Đã đến ngày trả mối thù chung/ Diệt phá xít giết bầy chó đê hèn của chúng/ Tiến lên nền dân chủ cộng hòa/Giành  lại áo cơm tự do/ Dưới lá cở  đỏ ánh vàng sao/ Mau mau mau vai kề vai không phân  già trẻ, trai hay gái/ Vác súng lên ta đi lên ta diệt quân thù Việt NamNam, Việt Nam, Việt Nam

Ôi đất Việt yêu dấu ngàn năm/ Việt Nam , Việt Nam muôn năm.

Trong khi đó, Chiến sĩ Việt Nam của Văn Cao,  Đoàn vệ quốc quân của  Phan  Huỳnh Điểu được coi là  hai nhạc phẩm đi đầu trong việc  thể hiện vẻ đẹp của hình tượng người chiến sĩ Việt Nam  trong thời đại mới.  Đồng thời, không quên nhắc nhở các  thế hệ sau  hãy nhớ  phát huy những thành quả quý báu mà cha ông để lại, cùng  nhau xây dựng đất nước ngày càng  đẹp giàu:

 Bao chiến sĩ anh hùng/ Lạnh lùng vung gươm ra sa trường/Quân xung phong, nước Nam đang chờ mong tay người/ Hồn sông núi khí thiêng ghi muôn đời/ Là trang nam nhi/ Quyết chiến sa trường/ Sống thác coi thường/ Mong xác trong da ngựa bọc thân thể trai/ Bừng nghe dư âm khúc anh hùng ca reo nơi biên cương/ Bao chiến mã lên đường/ Giục lòng quân dân thi can trường/ Nguyện tranh đấu cho giống nòi/ Thề phục quốc . Tiến lên Việt Nam! Lập quyền dân tiến lên Việt Nam! Hạnh phúc đắp xây tự do/ Việt Nam tranh đấu chống  quân ngoại xâm(Đoàn vệ quốc quân )

Đoàn vệ quốc quân một lần ra đi/ Toàn thắng vinh quang ghi ngày trở về/ Ra đi, ra đi bảo tồn sông núi/ Ra đi, ra đi thề chết chớ lui/ Cờ bay phấp phới ngời màu Lạc Hồng/ Kèn reo vang tiếng gọi màu Lạc Hồng cùng… Ra đi, ra đi bảo tồn sông núi/Ra đi, ra đi thề chết chớ lui kết..(Đoàn vệ quốc quân)

Mười chín tháng Tám, của Xuân Oanh là  nhạc phẩm tiêu biểu nhất viết về đề tài cách mạng tháng Tám, là cuốn phim tài liệu đắt giá bằng âm nhạc, vào thời khắc thiêng liêng  tác giả  xuất thần có được. Điệp khúc mười chín tháng Tám   như tiếng ca reo vui, cùng với rừng cờ đỏ sao vàng phấp phới làm bừng sáng lên  bức tranh  toàn cảnh sống động về cuộc khởi nghĩa long trời lở đất,  khiến mỗi người dân đất Việt có thể  khắc cốt ghi xương sự kiện lịch sử trọng đại này : Toàn dân Việt Nam đứng đều lên góp sức một ngày/ Thề đem xương máu quyết lòng chiến đấu cho tương lai/Mười chín tháng Tám khi quốc dân căm hờn kêu thét/ Tiến lên cùng hô: “Mau diệt tan hết quân thù chung”… Mười chín tháng Tám / Ánh sao tự do đưa tới/ Cờ bay muôn nơi/ Muôn ánh sao vàng/ Mười chín tháng Tám/ Chớ  quên là ngày khởi nghĩa/ Hạnh phúc sáng tỏ, non sông Việt Nam.

 Đặc biệt, Tiến quân ca ( 1944)của nhạc sĩ thiên tài  Văn Cao  đã vinh dự  được Chủ Tịch Hồ Chí Minh  lựa chọn làm  quốc ca của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa (nay là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam) và  đã được  vang lên giữa quảng trường Ba đình ngày khai sinh đất nước(2/ 9/ 1945 lịch sử). Đó là một khúc ca  hùng tráng, trang trọng và sang trọng, ngắn gọn và hàm súc chứa đựng bao trầm tích văn hóa -  lịch sử, kết tinh hào khí  4000 năm của dân tộc thể hiện niềm tin vững chắc  vào ngày chiến thắng và sự trường tồn mãi mãi của dân tộc. Mỗi khi hát lên, dù ở đâu,  những người con của Mẹ  Âu Cơ không khỏi bồi hồi xúc động, nước mắt dâng trào:”Đoàn quan Việt Nam đi chung lòng cứu quốc/ Bước chân dồn vang trên đường gập ghềnh xa/ Cờ in máu chiến thắng mang hòn nước/Súng ngoài xa chen khúc quân hành ca/Đường vinh quang xây xác quân thù/Thắng gian lao bền gan lập chiến khu/Vì nhân dân chiến đấu không ngừng/ Tiến mau ra sa trường /Tiến lên! cùng tiến lên!/Nước non Việt Nam ta vững bền” 

Cùng với Tiến quân ca, Cùng nhau đi hồng binh, Tiếng gọi thanh niên, Lên Đàng, Phất cờ Nam tiến,  Diệt phát xít, Chiến sĩ Việt Nam, Đoàn vệ  quốc, Mười chín tháng Tám - những bản anh hùng ca ra đời trong thời kỳ cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9/ 1945  đã trở thành  những giai điệu  tự hào, đã góp phần dựng lại  lịch sử dân tộc, đã làm sống lại một cách  chân thực và sinh động  không khí sục sôi của những tháng năm không thể nào quên. Đồng thời, cũng góp phần không nhỏ  đối với sự phát triển của nền âm nhạc cách mạng nước nhà.

Tám mươi năm trôi qua,  với những đóng góp to lớn và bền lâu, những  trang sử vàng bằng âm nhạc được sinh ra trong những ngày bão táp cách mạng đó  đã vinh dự  trở thành những khúc ca đi cùng năm tháng  và mãi mãi đồng hành cùng dân tộc.

Tr.T.Tr

------------------------------

TƯ LIỆU THAM KHẢO

(1). Hồ Chí Minh, “Công việc của người viết báo”, đăng trên báo Cứu Quốc  ngày 20/10/1949