TỌA ĐÀM RA MẮT SÁCH "THU NAMKAU"

Cầm Sơn

TỌA ĐÀM RA MẮT SÁCH MỚI "THU NAMKAU"

     Ngày 10 tháng 11 năm 2025, tại hội trường Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Nội số 19 Hàng Buồm phường Hoàn Kiếm Thành phố Hà Nội, Hội nhà văn Hà Nội tổ chức buổi mạn đàm trao đổi và ra mắt tập thơ “Thu NamKau” của Câu lạc bộ thơ NamKau. Điều hành chương trình gồm Nhà thơ Bùi Việt Mỹ - Phó Chủ tịch Thường trực Hội kiêm Trưởng Ban Lý luận Phê bình Hội Nhà văn Hà Nội; Giáo sư, tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Trần Đăng Suyền – Phó Trưởng Ban Lý luận Phê bình Hội Nhà văn Hà Nội và nhà thơ Lôi Vũ – Chủ nhiệm Câu lạc bộ thơ NamKau. Đảm nhận vị trí MC dẫn chương trình là nhà thơ Nguyễn Thị Mai - Ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà văn Hà Nội. Xin trân trọng giới thiệu hình ảnh tường thuật giản lược buổi tọa đàm này!

Đỗ Ngọc Yên

CÓ NHỮNG MÙA THU DIỆU KỲ ĐẾN THẾ

(Phát biểu đề dẫn của Nhà LLPB Đỗ Ngọc Yên, Cố vấn CLB Thơ Namkau)

 

1. Đôi lời về thể thức thơ Namkau

Thơ Namkau, mới nghe qua, không ít người nghĩ rằng đây là một bài thơ có 5 câu hay là 5 đơn vị câu thơ. Nhưng thực ra không hẳn là như thế. Không phải bất kỳ một bài thơ nào có 5 câu cũng là một bài thơ Namkau, mặc dù số lượng câu thơ như nhau, vì đây chỉ là một quy ước mang tính chất hình thức của bài thơ. Một bài thơ Namkau, chỉ có 5 câu thơ, không hơn cũng không kém. Hơn thế nữa, một bài thơ Namkau dứt khoát phải được chia làm 2 phần. Phần 1 gọi là “trình” và “diễn”, tức là trình bày và diễn tả những gì mà nhà thơ thấy cần nói với độc giả của mình. Ở phần nay gồm 3 câu đầu với thức thơ tự do và 4 câu đầu với các thức thơ cố định đã có từ trước như: lục bát, ngũ ngôn, lục ngôn, thất ngôn…Phần 2 gọi là “kết” và “nghiệm”, tức là đúc kết, rút ra kinh nghiệm về thẩm mỹ và nhân sinh. Ở phần này, gồm 2 câu cuối đối với thức thơ tự do và câu lục với thơ lục bát hoặc là câu cuối cùng với các thức thơ cố định đã có từ trước như tôi vừa nói ở trên. Namkau là môt thể thức thơ mới hoàn toàn độc lập và tồn tại ngang bằng, bình đẳng với các thể thức thơ khác đã tồn tại trước đây như: Lục bát, song thất lục bát (còn gọi là lục bát biến thể), tứ ngôn, ngũ ngôn, lục ngôn, thất ngôn, bát ngôn, thất ngôn tứ tuyệt, thất ngôn bát cú, thơ tự do, thơ 1.2.3… Phần nói về đặc trưng của thể thức thơ Namkau, tôi xin nhường lời cho nhà thơ Lôi Vũ, Chủ nhiệm CLB phát biểu, làm rõ thêm.

Namkau là một thể thức thơ mới do cố nhà thơ Trần Quang Quý (1955- 2022- Giải thưởng Nhà nước về VHNT- 2016) khởi xướng. Được sự tham vấn và động viên của hai cố nhà thơ khác là Nguyễn Trọng Tạo (1947- 2019- Giải thưởng Nhà nước về VHNT- 2012) và nhà thơ Du Tử Lê (1942- 2019), Việt kiều Mỹ. Hai chữ viết “Năm câu” viết theo lối Anh hóa “Namkau” do nhà thơ Du Tử Lê gợi ý cho Trần Quang Quý. Cuối năm 2016, Trần Quang Quý cho xuất bản tập thơ đầu tiên theo thể thức này lấy tên là THƠ NAMKAU. Sau đấy ông đã tổ chức in tuyển tập thơ Namkau của nhiều tác giả trên khắp mọi miền của tổ quốc và cả ở nước ngoài như Đức, Canada nữa và lấy tên là KHÚC DẠO MỘT CON ĐƯỜNG I, vào năm 2020. Tôi là người được nhà thơ Trần Quang Quý mời viết Lời giới thiệu cho tuyển tập thơ này.

Đến tháng 8/2020, Trần Quang Quý và các cộng sự của ông đã tổ chức ra mắt KHÚC DẠO MỘT CON ĐƯỜNG I, đồng thời công bố quyết định thành lập Câu lạc bộ Thơ Namkau, ra mắt Ban lãnh đạo của CLB do chính ông làm Chủ nhiệm, tại Vọng Ba Lầu, số 9A, đường Nguyễn Đình Thi, quận Tây Hồ, Hà Nội. Tôi được Chủ nhiệm CLB Trần Quang Quý mời tham gia với vai trò cố vấn về chuyên môn cho CLB này từ 2020 đến nay. Nhưng thật không may, cũng từ cuối năm 2020 đến cuối 2022, đại dịch Covid- 19 đã hoành hành trên phạm vi cả nước làm hơn 43.000 người tử vong. Vào thời điểm này mọi hoạt động kinh tế- xã hội, văn hóa- giải trí bị đình trệ hay nói một cách chính xác là bị tê liệt. Cũng không may, vào thời ddiemr này, khoảng tháng 9/2022, Chủ nhiệm CLB Namkau Trần Quang Quý bị bạo bệnh kéo dài rồi vĩnh viễn ra đi về miền mây trắng. Mọi hoạt động thơ ca của CLB Namkau coi như tạm thời bị ngừng. Ban lãnh đạo CLB rệu rã, phần lớn là bỏ cuộc, chỉ còn lại hai người là nhà thơ Lôi Vũ khi ấy là Phó Chủ nhiệm và nhà LLPB văn học Đỗ Ngọc Yên, Cố vấn CLB còn theo đuổi thể thức thơ này cũng như CLB Namkau.

Tuy nhiên thể thức thơ mới Namkau và CLB Thơ Namkau do ông khởi xướng từ đó đến nay, với Ban lãnh đạo mới và nhà thơ Lôi Vũ (Hội viên Hội Nhà văn VN) làm Chủ nhiệm, vẫn không ngừng phát triển và từng bước gặt gái thêm những thành tựu mới. Xin mời nhà thơ Lôi Vũ, Chủ nhiệm CLB nói rõ hơn quá trình hình thành, tồn tại và phát triển của thể thức thơ Namkau nói riêng và CLB Thơ Namkau nói chung.

Tháng 10/2023, tuyển tập thơ KHÚC DẠO MỘT CON ĐƯỜNG II ra đời. Và đến tháng 9/2025, tuyển tập thơ Namkau thứ 3 của CLB với tên gọi THU NAMKAU, đã được Nhà xuất bản Hội Nhà văn Việt Nam in và phát hành.

Được sự đồng ý của BCH Hội Nhà văn Hà Nội, Hội đồng LLPB văn học của Hội quyết định tổ chức tiến hành Tọa đàm về cuốn sách hôm nay.

 

2. Mùa Thu - Mùa của thi ca muôn thuở

Có thể nói đại bộ phận những người cầm bút làm thơ, nhất là các nhà thơ nổi tiếng đều ít nhất có một bài thơ viết về hoặc liên quan tới mùa Thu. Nói có sách, mách có chứng, xin bạn đọc bớt chút thì giờ ngó qua. Đầu tiên là bài Thu cảm của Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu, vị anh hùng dân tộc của Việt Nam và danh nhân văn hóa thế giới. Tiếp theo là: Thu điếu của Nguyễn Khuyến, Thu cô liêu của Văn Cao, Mùa Thu vàng và Đất nước của Nguyễn Đình Thi, Tiếng thu của Lưu Trọng Lư, Cây bàng cuối thu của Nguyễn Bính, Cuối thu của Hàn Mặc Tử, Thu rừng của Huy Cận, Đây mùa thu tới của Xuân Diệu, Mùa thu tiễn em của Tế Hanh, Sang thu của Hữu Thỉnh, Ý thu và Tối mùa thu nhớ nhà của Lý Bạch, Cảm xúc mùa thu của Đỗ Phủ…

Các bài thơ trên đều cùng thể loại thơ, nhưng được viết ở nhiều thể thức khác nhau như: Lục bát, song thất lục bát (còn được gọi là lục bát biến thể), tự do, thất ngôn tứ tuyệt, thất ngôn bát cú, ngũ ngôn, lục ngôn… và bằng các ngôn ngữ khác nhau như tiếng Hán, tiếng Nôm và tiếng Việt.

Có lẽ trong các nhà thơ ai cũng ít nhất một lần đã đọc, thậm chí là thuộc một số bài thơ về mùa thu nổi tiếng như bài Thu điếu (Mùa thu ngồi câu cá) của Nguyễn Khuyến:

“Ao thu lạnh lẽo nước trong veo

Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo

Sóng biếc theo làn hơi gợn tí

Lá vàng trước gió sẽ đưa vèo

Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt

Ngõ trúc quanh co khách vắng teo

Tựa gối, ôm cần lâu chẳng được

Cá đâu đớp động dưới chân bèo”.

Bài thơ được tác giả viết ở thể thức Thất ngôn bát cú (Tám câu, mỗi câu bảy chữ) và viết bằng chữ Nôm.

Còn bài Tiếng thu của Lưu Trọng Lư được viết ở thể thức Ngũ ngôn (mỗi câu năm chữ), cả bài chỉ có chín câu và viết bằng tiếng Việt:

“Em không nghe mùa thu

dưới trăng mờ thổn thức?

Em không nghe rạo rực

hình ảnh kẻ chinh phu

trong lòng người cô phụ?

 

Em không nghe rừng thu

lá thu kêu xào xạc

con nai vàng ngơ ngác

đạp trên lá vàng khô?”.

Chỉ từng ấy thôi chúng ta cũng đã có hai bức tranh Thu tuyệt mỹ mà ẩn chứa bao nỗi niềm của người làm thơ cũng như người yêu thơ.

Tất cả những bài thơ về mùa Thu của các nhà thơ lớn mà tôi vừa nhắc đến ở trên, cũng như hai bài thơ nổi tiếng tôi vừa trích dẫn, không có bất kỳ bài nào được viết ở thể thức thơ Namkau. Vì thế có một điều chắc chắn rằng thơ Namkau là một thể thức hoàn toàn mới do cố nhà thơ Trần Quang Quý khởi xướng và phát triển. THU NAMKAU là tập thơ thứ ba của Câu lạc bộ (CLB) Thơ Namkau được viết ở thể thức này, sau hai tập KHÚC DẠO MỘT CON ĐƯỜNG I và II. Ở tập THU NAMKAU gồm có 125 bài thơ của 41 tác giả ở khắp mọi miền của Tổ quốc đã được Tổ Biên tập và Ban Chủ nhiệm CLB chọn lựa kỹ càng và dịch sang tiếng Anh.

 

3. Và những thành quả rất đáng khích lệ

Để có thể ra mắt được một tập thơ với duy nhất một thể thức thơ mới: Namkau với riêng một chủ đề duy nhất: Mùa Thu và với riêng một dịch giả duy nhất là một cố gắng rất lớn của tất cả các thành viên trong CLB Thơ Namkau nói chung và Ban Chủ nhiệm nói riêng, rất đáng để chúng ta ghi nhận và tự hào.

Cố nhà thơ Trần Quang Quý, người khởi xướng và phát triển thể thức thơ Namkau có một cảm nhận độc đáo về mùa Thu đã đem đến cho bạn đọc một góc nhìn thật sự mới mẻ và mê đắm:

“Mùa thu giặt những đám mây trắng

phơi lang thang bầu trời

vắt ngang gió một lườn sông sóng sánh

 

Trong rón rén bình minh chợt nhú

ban mai vừa cởi cúc mùa thu!” (CẢM THỨC).

Tứ thơ ảo (Cảm thức), nhưng giọng điệu và ngôn ngữ thơ rất thực và mới mẻ. Nghệ thuật kết hợp giữa thực và ảo đã tạo nên cảm xúc bất ngờ và thú vị.

Nhà thơ Lôi Vũ nhìn mùa Thu thật khác biệt. Nó giống như tình yêu của anh và em là một bài toán kinh tế tư bản chủ nghĩa. Vốn thì anh bỏ ra, còn thặng dư thì em hưởng. Tuy nhiên trong thực tế đã có không ít rủi ro xảy ra, nên anh cần phải xem xét lại quyết định đầu tư của mình vào mùa Thu này:

“Tôi thặng dư một mùa heo may

Chừng chẳng đủ làm Tư bản Em ế trọn đời con chữ

Kẻ trồng niềm tin mọc thặng dư như cỏ ngọt

 

Vườn gió mồ côi linh khí nhạt ủ sao đồng chữ trổ mùa

Chấn hưng, chấn hưng con chữ thoát phường cơ hội” (THẶNG DƯ).

Nhà thơ Trịnh Quốc Thắng lại có một phát hiện mới, nhưng xem ra nó như là quy luật của muôn đời. Phàm những gì hợp với lẽ phải thông thường dễ làm cho người ta nhàm chán nhưng vẫn phải chấp nhận. Giống như tất cả mọi người trên thế gian này (trừ người sống ở nước Anh) khi tham gia giao thông đều phải đi bên phải đường, đi bên trái là ngược đường, vi phạm luật an toàn giao thông vậy. Có lẽ vì thế, khi ra đường thấy ai đi bên trái, mọi ánh mắt đều đổ xô vào nhìn, như một chuyện lạ vì nó không tuân thủ quy tắc của lẽ phải thông thường. Tuy nhiên, trong thế giới của thi ca, có nhiều khi cái “ngược đường” ấy lại đem đến cho bạn đọc những xúc cảm mới lạ, đầy thú vị:

“Mùa Hè, bao nhiêu là ổi ngọt thơm vàng chín

Vẫn không ngon bằng ổi mùa Thu

Ổi vườn bà nội ngon như mơ

 

Kỷ niệm bao giờ cũng đẹp

Hay ổi ngon cứ phải trái mùa?” (ỔI MÙA THU).

Nhà thơ Đặng Quốc Việt lại nhìn đêm mùa Thu qua dáng vẻ tinh nghịch và hóm hỉnh trong bao la vũ trụ biến áo khôn lường của nó. Âu đây cũng là một cách nhìn mới lạ, tạo cho mùa Thu thêm sắc màu:

“Gió ngật ngưỡng rít điếu cày rặng thông

Kim châm đóm, Đại Hùng tinh vục nước

Chị Hằng len lén liếc Thần Nông

 

Vòi vọi Ngân Hà, Chức Nữ phơi xiêm cầu Ô Thước

Chần chừ đỏ mặt hừng đông” (ĐÊM THU).

Khác với ba mùa còn lại trong năm là Đông, Xuân, Hè, mùa Thu thường mang theo vẻ kiêu sa của nó. Có phải vì đất trời như chiều lòng người hơn, nên tâm trí và xúc cảm của con người cũng gắn quện với mùa Thu hơn? Nhà thơ Đỗ Cầm đã có một liên tưởng khá thú vị qua cách nói riêng của mình. Thực chất là mẹ đã sinh ra em trong mùa Thu, nhưng vì đã có không ít người nhìn thấy những nét Thu trong em, vì thế nữ sĩ liên tưởng rằng chính người mẹ kính yêu của mình đã sinh ra mùa Thu:

“Mẹ sinh con vào ngày Lập thu

Gom hương muôn hoa cho mái tóc

Gom dịu dàng đất cho nụ cười, thăm thẳm trời cho đôi mắt

 

Để khi nhìn con ai cũng ngỡ ngàng ngây ngất

Mẹ đã sinh ra mùa thu” (MẸ ĐÃ SINH RA MÙA THU).

Đêm Trung Thu không chỉ có vầng trăng rằm tròn vành vạnh để các em nhỏ vừa vui chơi ngắm chị Hằng, vừa phá cỗ. Mà đôi khi có những đêm Trung Thu làm tim ta nhói đau khi những cơn giông lốc làm tốc mái ngôi nhà nhỏ thân yêu ở những làng quê nghèo khó của các em. Nhà thơ Dương Văn Lượng đã có một cái nhìn tinh tế, khi vầng trăng Trung Thu không tròn nữa, mà đã hóa thành vuông:

“Đêm Trung thu trăng tròn

Lồng lộng trên cao chiếu sang

Trẻ con phá cỗ ngồi ngắm chị Hằng

 

Qua xóm nhà tranh chiều nay tốc mái

Trăng vuông!” (TRĂNG VUÔNG).

Nữ sĩ Giang Đăng lại cảm thấy mùa Thu là một cái gì đó đầy sức hút mê hồn,

khiến người thơ nhiều lúc như cảm thấy như mình bị chính mùa Thu dẫn dụ, đi lạc vào cõi mộng vô thường không tìm đâu lối thoát theo cái cách của riêng đàn bà:

“Đậu tôi một giấc đàn bà

Đêm thu hoang hoải những là mị mê

Lao xao gió giũ hẹn thề

Liêu trai lạc cõi phu thê lạ lùng

 

Thu mê bùa ngải vô chừng... (MỘNG THU).

Thực ra không chỉ có nữ sĩ này đâu, mà phàm là đàn bà bị nghiệp thơ theo bám, ai mà chả thế. Chỉ có điều Giang Đăng dám nói ra và biết cách nói hộ mọi người thôi.

Phạm Thị Hồng Thu đã có một tập thơ Namkau gồm 99 bài với tên gọi khá gợi: Vịn câu thơ... Tôi đã đọc tập thơ này của chị và thấy tác giả viết khá đều tay và tỏ ra có duyên với Namkau. Chị mạnh bạo trong suy tư và ý tưởng, mới mẻ trong giọng điệu và sử dụng ngôn từ. Trong chùm bài viết về chủ đề mùa Thu tham gia trong tuyển thơ THU NAMKAU của chị, có bài mà tôi thích:

“Hít căng lồng ngực

Giang vòng tay siết chặt

Uống bản đàn diệu huyền

 

Say

Hóa đá” (KHÁT THU).

 

   Tôi thích vì hai câu kết của bài thơ chỉ có 3 từ, nhưng thật bất ngờ. Người thơ không chỉ yêu, mến, thích thú mùa Thu, mà yêu đã đến độ khát. Nhưng như thế dường như vẫn còn chưa làm thỏa mãn hành trình viễn du trong thế giới thi ca. Từ khát đến mức say, rồi từ say đến hóa đá thì quả thực chỉ có ở những người phụ nữ như Hồng Thu mới có được.

   Có lẽ mùa Thu là mùa dễ đem đến cho người ta, nhất là chị em phụ nữ sự khao khát và trỗi dậy của tình yêu, dù họ ở độ tuổi nào. Nếu quả thật là như vậy, thì nhà thơ Nguyễn Việt Hằng là người hiểu tâm lý phụ nữ hơn ai hết, hay nói đúng hơn là nắm bắt một cách chuẩn xác quy luật muôn đời của tạo hóa là như vậy:

Người đàn bà đang tuổi hồi xuân

Chạm vào thu ngỡ mình thời con gái

Khát khao yêu cháy bỏng, nồng nàn

 

Cuộc đời, con người, tiết trời, tạo hóa

Và tình yêu cứ xanh mãi ngàn năm” (TẠO HÓA).

 

   Nào ai dám bảo phụ nữ trung niên không cần tình yêu và không khao khát được yêu?

   Với Thanh Trắc Nguyễn Văn, mùa Thu hiện ra thật huyền diệu, bí ẩn trong khoảnh khắc mà ít ai có thể ngờ tới. Đấy là lúc cô gái làm nghề lái đò trên sông. Cả ngày bận rộn chở khách để mưu sinh, nên đêm về cô mới có thời gian để tắm gội. Một bức tranh thiếu nữ tắm đêm không thể nào có thể đẹp và thi vị hơn, khiến dòng sông cũng trở nên huyền ảo hơn:

“Khỏa thân tắm đêm

Cô lái đò cài mảnh trăng vàng lên tóc

Gió thu trở mình rạo rực

 

Hương trinh nữ...

Dòng sông lung linh” (TẮM ĐÊM).

 

4. Vĩ thanh

 

   Theo tôi, xét trên mặt bằng thi ca cấp CLB ở nước ta hiện nay, tuyển tập thơ THU NAMKAU là một điểm sáng rất đáng để mọi người chúng ta ghi nhận và tự hào. Điểm sáng ở đây được nhìn từ một vài khía cạnh như: Tập thơ chỉ sáng tác theo một thể thức thơ mới duy nhất là Namkau và cũng chỉ viết về một chủ đề duy nhất là Mùa Thu. Bên cạnh đó, đây là tập thơ song ngữ Việt- Anh đầu tiên và duy nhất cho đến thời điểm hiện tại trên diễn đàn của một CLB thơ.

Và điều đáng tự hào hơn nữa là chất lượng các bài thơ trong tập THU NAMKAU khá đồng đều, đã được Tổ biên tập và Ban Chủ nhiệm CLB tuyển chọn kỹ càng ngay từ đầu.

   Và điều đáng tự hào hơn nữa là chất lượng các bài thơ trong tập THU NAMKAU khá đồng đều, đã được Tổ biên tập và Ban Chủ nhiệm CLB tuyển chọn kỹ càng ngay từ đầu.

   Để một thể thức thơ mới như Namkau, có thể ra đời, tồn tại và phát triển như ngày hôm nay, chúng tôi đã nhận được sự ủng hộ của các nhà thơ là thành viên CLB, những người yêu thích thể thức thơ mới này cũng như các mạnh thường quân.

   Tuy nhiên, để thể thức thơ Namkau cũng như CLB của nó có thể tiếp tục tồn tại và phát triển, chúng tôi rất cần đến sự ủng hộ, đồng lòng, nhất trí và chung tay xây dựng của các thành viên CLB cũng như tất cả những ai quan tâm, yêu thích thể thức thơ mới này. Mọi cái mới ra đời đều khó khăn, thơ Namkau cũng không nằm ngoài quy luật chung đó. Chúng tôi hy vọng và tin tưởng chắc chắn rằng, Thơ Namkau và CLB Namkau sẽ sống mãi với thời gian và không ngừng phát triển.

Chân thành cám ơn các quý vị!

                                                                                    Đ.N.Y