Người cha của Nhà báo, liệt sĩ Dương thị Xuân Quý

Thứ hai - 10/05/2021 09:18
Văn Hậu

   


   Tôi đến số 195 Hàng Bông thì được mách đến số 37 Ngõ Giếng, Đông Các, Quận Đống Đa, nơi gia đình người cha của nhà báo liệt sĩ Dương Thị Xuân Qúy. Bà Mai trao tập Di Cảo Thơ và hiện vật để gửi Bảo tàng Hà Nội, Trường THCS Trưng Vương, trường TH Lý Thường Kiệt.

    Dương Tự Quán ( Ông Bảy ) sinh ngày 8 -2-1901 năm Tân Sửu tại Mễ Sở, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Thuở nhỏ học chữ Nho, rồi học Trường Việt Pháp Chu Văn An, đậu Thành Chung năm 1921. Tám năm làm giáo học và viết văn, ông có những tác phẩm: Vì đâu nên nỗi (1925), Bạn quần thoa (1926), Đơn bạc (dịch thuật 1926)… Năm 1929 nhà văn chuyển sang làm xuất bản, báo chí, lập nhà in Đông Tây, ra báo Văn học Tạp chí, Đông Tây Báo…  Do xu hướng yêu nước nên thực dân Pháp bắt đình bản.  Năm 1939 lại xin xuất bản tạp chí Tri Tân, trụ sở ở ngay gia đình số 195 phố Hàng Bông. Từ năm 1943 chuyển về ông Nguyễn Tường Phượng phụ trách cho đến năm 1946. Tạp chí in được 214 số với 5000 trang. Đây là vườn văn cho nhiều cây bút phê bình, viết truyện của nước nhà như Hoài Thanh, Đặng Thai Mai, Dương Quảng Hàm, Nguyễn Đổng Chi, Hoa Bằng, Đào Duy Anh, Ngô Tất Tố, Nguyễn Huy Tưởng, Nguyễn Đình Thi…

    ‘’Ôn các tri tân” xét cái cũ để biết tìm cái mới, đến nay tạp chí vẫn giúp ta tư liệu về biên thảo, dịch thuật, thuyết minh đề tài văn hóa, lịch sử, du lịch Thăng Long, Hà Nội...

    Tháng 12 năm 1946 Kháng chiến toàn quốc, gia đình tản cư lên Thái Nguyên, giải phóng Thủ đô 1954 mới về Hà Nội. Ông dạy tư thục và làm công tác văn hóa xã hội ở Phường Hàng Bông cho đến khi mất.

     Di cảo Thơ Dương Tự Quán (1948-1968) thấm đẫm tình yêu Tổ Quốc, tin ở Đảng Bác Hồ, vượt lên muôn ngàn khó khăn do thiên tai, định họa. Tháng 9 năm 1947 có thơ  Khóc thương anh Dương Quảng Hàm :
“ Thương công khảo cứu chôn sâu đất
 Thương lũ trò ngoan không tay lái
        Thành kính dâng anh mấy nén hương”
    
Năm 1949 gia đình tản cư, có cả mẹ 90 tuổi chống gậy vượt dãy Tam Đảo từ Vĩnh Yên sang Thái Nguyên :
“Vượt núi trời lạnh toát
    Non trưa sương chưa tan
Cả gia đình lẽo đẽo
        Cây cối băng cách ngàn”

     Năm 1954 giọng thơ hào sảng khi tả cảnh ngày tiếp quản Thủ đô 10-10:

“Rừng cờ, núi biểu ngữ hoan hô
          Hơn nghìn trận đánh thừa anh dũng
Vừa tám năm tròn trở lại vô”

     Mừng thọ Cha Già Dân Tộc tròn 70 tuổi xuân, ngày 19/5/1970 vần thơ đầy cảm kích :

“Miền Nam cậy Bác bền tranh đấu
Đất Bắc nhờ cha chóng canh tân
                                                             Quyết chí hi sinh vì Tổ Quốc
    Nêu gương giản dị cùng nhân quần”
Tết Mậu Thân tháng 1 năm 1968, quân ta tiến công Sài Gòn, Huế, Đà Lạt, các thị xã, thị trấn…, gia đình ông có niềm tự hào:
“Năm ngoái, tháng Ba ra tiền tuyến
Con rể ta tình nguyện xung phong
Nay con ta chẳng kém chồng
Cũng xin vào đó lập công sau này”

     Bạn đồng niên với con ông Quán nên tôi biết Qúy, học lớp Nhì A, trường tiểu học Lý Thường Kiệt, lớp 5A Trường trung học cơ sở Trưng Vương… Trong tổ báo trường, tôi, Thịnh và Qúy do cô Thục chủ nhiệm thường họp ở phố Tạ Hiện để biên tập. Ngày cuối năm diễn trò Táo quân – Ngọc Hoàng vất vả , tôi đóng Táo quân đọc sớ do Qúy viết dạng thơ 4 tiếng dân gian. Được vào Đoàn rồi Qúy trúng chấp hành Đoàn toàn trường. Bận công tác nhưng thông minh nên sức học vẫn xếp loại A. Môn xã hội nghe Thầy giảng xong là thuộc, còn môn tự nhiên thì thuộc định lý và làm hết các bài tập ở nhà. Bọn tôi đi lao động XHCN như đắp đường Thanh Niên, đắp đê Mai Lâm, dạy bình dân lao động ở khu bãi Phúc Xá…. Qúy có vinh dự đặt biệt là cùng một số đoàn viên ưu tú mang tấm chân dung Hồ Chủ Tịch kết bằng hạt đỗ, hạt bí, hạt ngô… vào Phủ Chủ Tịch kính dâng Bác Hồ. Làm phóng viên của báo Phụ Nữ Việt Nam hồi đó ở nhà chồng số 9B Nguyễn Gia Thiền ( quận Hai Bà Trưng ) dù anh đã đi B, Qúy vẫn xung phong đi sau khi gửi Bé Ly mới hơn 1 tuổi cho bà ngoại ở Mễ Sở.

     Tác phẩm bút ký, truyện ngắn “Hoa rừng” (1969) gần đây tái bản : “Xuân Qúy Nhật ký chiến trường” (2017) là kết quả của chuyến đi vượt Trường Sơn và chiến đấu viết ở chiến trường Quảng Nam Đà Nẵng. Nhật ký trích Bé Ly ( Văn học lớp 6) được dạy mẫu ở trường THCS Dịch Vọng có đại biểu thầy cô giáo của trên 10 quận huyện tới dự.

     Qúy hy sinh ngày 8/03/1969 (28 tháng 2 năm Kỷ Dậu) còn cha mất ngày 27/3/1969 (tức ngày 10 tháng Hai năm Kỷ Dậu). Qúy được đặt tên  phố ở Ngũ Hành Sơn (Đà Nẵng). Còn Dương Tự Quán chủ bút tạp chí Tri Tân được đặt tên ở quận Bình Tân thành phố Hồ Chí Minh, ông chủ bút tạp chí Tri Tân là một trí thức yêu nước, một nhà báo cách tân của tạp chí Hà Nội nửa đầu thế kỷ XX.
    

“Cuộc đời vẫn đẹp sao, tình yêu vẫn đẹp sao”
* Chủ tịch hội Nhà báo Việt Nam : Nguyễn Tường Phượng (1946) sau đó là Xuân Thủy Hoàng Tùng, Hồng Chương, Phạm Quang, Hồng Vinh, Đình Thế Huynh và nay Thuận Hữu.

Lời bài ca của chồng Qúy, nhạc do Phan Huỳnh Điểu soạn cho đến nay vẫn được giới trẻ yêu thích, ca vang trong các hội diễn.

                                                                                                       VĂN HẬU - Hội VNDG Hà Nội

Tổng số điểm của bài viết là: 25 trong 6 đánh giá

Xếp hạng: 4.2 - 6 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây