GIỮ GÌN SỰ TRONG SÁNG CỦA TIẾNG VIỆT

Thứ năm - 13/02/2020 08:56

GIỮ GÌN SỰ TRONG SÁNG CỦA TIẾNG VIỆT

Nguyễn Văn Hoan

 

      Đặt vấn đề: Từ xa xưa, ông cha ta đã rất chú trọng đến ngôn từ. Các cụ dạy: Học ăn, họcnói, học gói, học mở với ý nghĩa rất xâu sắc. Trước chúng ta, các lãnh tụ, các nhà văn hóa cũng giành nhiều tâm huyết cho Tiếng Việt. Bác Hồ, Bác Trường Chinh và đặc biệt là Bác Phạm văn Đồng rất chú trọng đến cách dùng từ, cách hành văn. Bác Đồng đã rất sâu sắc khi cho rằng ngôn ngữ nói lên tính cách của con người. Vấn đề : “Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt “ được Bác khởi sướng từ tháng 2 năm 1966 đã có âm hưởng trong lòng dân ta, được những người cầm bút, giới báo chí, xuất bản hưởng ứng nồng nhiệt. Bác dạy: “ Phải giữ gìn bản sắc, tinh hoa, phong cách của tiếng ta trong mọi thể loại văn (  văn nghệ, chính trị, khoa học, kỹ thuật..”
Đáng lẽ xã hội càng phát triển, con người càng phải thanh tao, trang nhã, ngôn từ càng phải được trau chuốt, trong sáng hơn, để giao lưu tư tưởng, tình cảm, giao tiếp xã hội văn hóa hơn, văn minh hơn. Nhưng tiếc rằng, ngày nay, theo đà cuộc sống hết sức “ tốc độ”, mải mê rượt đuổi  vật chất....,một số người đã đối xử rất thô bạo, rất phũ phàng với ngôn ngữ, khiến ngôn ngữ của ta chẳng những không trong sáng lên mà ngày càng vẩn đục đi.
Để dần dần khắc phục tình trạng này và để làm theo lời dạy của Tiền nhân, phải  có người chí cốt, phải có người tiên phong, đó là giới báo chí, xuất bản. Và qua Nhavanhanoi.vn xin được tiên phong trong những người tiên phong với chuyên mục : “ Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt”.
Tên chuyên mục chẳng những  nói lên mục đích, ý nghĩa, nhiệm vụ của nó mà còn ghi dấu công lao và tâm huyết của Bác cố Thủ tướng  Phạm văn Đồng trong lĩnh vực này.

2. Chuyên mục tập trung vào việc giữ gìn câu cú ( cú pháp ) và ngôn từ ( từ pháp) của tiếng Việt. Cách tiếp cận có thể như sau:

a, Về từ ngữ: Để khắc phục xu hướng tiêu cực trong sự bùng nổ không định hướng về từ ngữ của giới trẻ hiện nay như tiếng lóng, ngôn ngữ chát, ngôn ngữ tuổi teens...., dùng từ bừa bãi… chúng ta cần giữ gìn vốn từ ( từ vựng) tiếng Việt và khai thác tối đa ngữ nghĩa của mỗi từ đặc biệt là các từ có nguy cơ mai một. Để thu hút nhiều người tham gia, chuyên mục dùng  hình thức 'đố chữ'  thông qua:
- Nguyên  nghĩa của nó hoặc những nghĩa mở rộng, nếu có.
-  Các từ đồng nghĩa, đồng âm, đối nghĩa; ưu tiên từ “lạ “, tần suất nhỏ trên sách, báo, trong giao tiếp.
- Nghĩa của các từ vừa nêu ( cho là mới lạ) trên tất cả các mặt văn học, nghệ thuật, khoa học, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội...( nếu có). Ý kiến   càng có giá trị khi tác giả đưa ra được nhiều nghĩa, nghĩa “lạ “ nhất ( không kể tiếng địa phương, tiếng lóng ), diễn đạt lời giải của mình chặt chẽ, xúc tích nhất ( có thể dùng  thí dụ để làm sáng tỏ lời giải thích của mình).
- Những từ dùng chữ đó mà không phải là nguyên nghĩa.
( Dưới đây tôi xin viết sẵn một số bài làm thí dụ ).

b, Về câu: Để khắc phục tình trạng nhiều câu què, câu cụt, câu không gãy góc..., nghĩa là câu sai văn phạm như hiện nay, Tác giả sẽ trích dẫn một câu văn nào đó trên sách báo, sau đó:
Phát hiện cái sai trong đó. Dùng một câu thơ lục bát để phê phán cái sai đó.
Đặt lại câu cho chính xác nhất, hay nhất.
Xin được bổ sung để Đề xuất này thêm hoàn chỉnh.             
                       
                                                                                                                
                                                              Nguyễn văn Hoan.
  

           

Hôm nay bác Hợi ra chữ đố:

Bài 61:
Một từ láy phụ âm đầu c có nghĩa là chú tâm, tận tụy, chăm chỉ làm việc.
Nếu phụ âm đầu là h, từ mới biểu thị mùi cùa các hạt ngũ cốc đã chớm hỏng.
Nếu phụ âm đầu là nh, từ mới  biểu thị hình ảnh của một đám dòi bọ gì đấy.
Hỏi các từ đó là gì?


Bài 62:
Một từ láy biểu thị nỗi bực tức hoặc trạng thái ăn khó tiêu.
Nếu láy phụ âm đầu kh, từ mới biểu thị tiếng cười ròn tan.
Nếu láy phụ âm đầu t, đó là tiếng cào cào, châu chấu đạp lên lá lúa.
Nếu láy phụ âm đầu v, đó là tiếng đọc bài trôi chảy.
  Hỏi những từ đó là gì?

Bài 63:
Một từ láy phụ âm đầu:
Nếu phụ âm đầu là ch, từ đó có nghĩa là không vững chãi.
Nếu phụ âm đầu là ng, từ đó biểu thị tính cách con người ra vẻ ta đây, coi thường người khác.
Nếu phụ âm đầu là x, từ đó nói về sự chi tiêu, sinh hoạt rộng rãi.
Hỏi các từ đó là gì?


 Giải đáp:
Bài 61:
Từ gốc là cung cúc.
Láy phụ âm đầu là h, được từ mới là hung húc.
Láy phụ âm đầu nh, được từ mới là nhung nhúc.
Bài 62:
Từ gốc là anh ách.
Láy phụ âm đầu kh, được từ mới là khanh khách.
Láy phụ âm đầu t, được từ mới là tanh tách.
Láy phụ âm đầu v, được từ mới là vanh vách.
Bài 63:
Từ đầu tiên là chông chênh.
Thay phụ âm đầu bằng ng (ngh), được từ mới là ngông nghênh.
Thay phụ âm đầu bằng x, được từ mới là xông xênh.

                                                                            Nguyễn văn Hoan ghi chép


Bác Hợi ra từ đố:

Bài 58:

Một từ ghép có hai vần biểu thị tiếng nước chảy trong ống hoặc trong cống.

Nếu láy phụ âm đầu tr, từ mới có nghĩa là người  béo lùn, người cởi trần hoặc một loài hến.

Nếu thêm l vào vần đầu, s vào vần sau từ mới có nghĩa là tìm kiếm để bắt một ai đó.

Nếu láy phụ âm đầu là h, từ mới có nghĩa là làm việc cật lực mà không suy nghĩ.

Hỏi các từ đó là gì?

 

Bài 59:

Một từ ghép có hai vần biểu thị tiếng nước từ chai lọ đổ ra.

Nếu láy phụ âm đầu là x, từ mới biểu thị ai đó đi nhanh vào nơi nào đó với tâm trạng nóng vội.

Nếu láy phụ âm đầu là t, từ mới có nghĩa là các loại xe máy quá cũ, vô giá trị.

Hỏi các từ đó là gì?

 

Bài 60:

Một từ ghép có hai vần biểu thị tiếng nước chảy ra từ chai lọ.

Nếu láy phụ âm đầu là t, từ mới có nghĩa là các loại xe máy quá cũ, vô giá trị.

Nếu láy phụ âm đầu là ch, từ mới có nghĩa là nhìn ai đó không chớp mắt.

Nếu láy phụ âm đầu là đ, từ mới có nghĩa là rất đỏ.

 Hỏi các từ đó là gì?

 

Giải đáp:

Bài 58:

 Từ gốc là ùng ục.

Láy phụ âm đầu tr, được từ mới là trùng trục.

Nếu thêm l vào vần đầu, s vào vần sau, được từ mới là lùng sục.

Nếu láy phụ âm đầu là h, được từ mới  là hùng hục.

Bài 59:

Từ gốc là ồng ộc.

Nếu láy phụ âm đầu là x, được từ mới là xồng xộc.

Nếu láy phụ âm đầu là t, được từ mới là tồng tộc.

Bài 60:

Từ gốc là òng ọc.

Nếu láy phụ âm đầu là t, được từ mới là tòng tọc.

Nếu láy phụ âm đầu là ch, được từ mới là chòng chọc.

Nếu láy phụ âm đầu là đ,  được từ mới là đòng đọc.

 

                                                                                 Nguyễn văn Hoan ghi chép

 ( ... )

     Vào buổi sinh hoạt, chủ tịch Phan Khoa xoay sở mãi mới chỉnh được thế ngồi. Chủ tịch ngần ngừ một lát, lên giọng rất tâm tư, gọi mọi người bằng cụ:
    - Các cụ thấy không? Cặp vần un-út hay đáo để. Lần trước ta mới đưa ra hai từ thôi. Còn nữa kia, mà nghĩa nào cũng rất có nét.
Bác Thân nhanh nhảu:
  - Đúng đấy ạ! Tôi cũng khai thác được 1 từ: Từ vun vút.
Hay! Hay! Nghĩa là phóng đi rất nhanh, đúng không? Còn điểm này nữa, không biết sự biến đổi vần có ý nghĩa gì mà vùn vụt cũng gần như đồng nghĩa với vun vút phải không ạ. Nhưng thôi, các bác về nghiên cưú đi, dịp khác ta sẽ bàn. Bây giờ ta tìm tiếp những từ có cặp vần un út đã. Nào, bác nào nào?.
Cả phòng im lặng. Bốn gương mặt đăm chiêu. Lát sau chủ tịch gỡ bế tắc cho mọi người:
Từ cun cút đúng không ạ.
Rồi giọng bác trầm xuống:
  - Tôi cứ lo, những từ này rồi sẽ mất mất thôi. Nó nói về một trò chơi của trẻ nhỏ thời xưa. Các bác còn nhớ không? Một cục bùn khô được vê tròn, cắm vào đầu một cái que, tay cầm que vung lên, phóng cục bùn đi. Đứa nào xa hơn thì đứa ấy thắng. Cho nên có câu phương ngôn: Cun cút cụt cắng đấy thôi.
  Mọi người à lên một tiếng. Chủ tịch cũng buông một tiếng thở dài rồi lại với giọng đầy tâm tư:
Trò chơi ấy đòi hỏi nhiều sự khéo léo đấy chứ. Từ vê cục bùn, chọn cái que đến sức vung của đứa trẻ.. Nhìn cục bùn vun vút bay đi, cả bọn reo hò ầm ĩ. Thích thú biết bao nhiêu. Tiếc là rất lâu rồi chả bắt gặp trò này ở đâu nữa. Giọng chủ tịch trầm hẳn xuống. Bác định nói tiếp nhưng rồi lại thôi, Bác bảo:
 - Bác Thân ra chữ đố tiếp đi vậy.
Bác Thân:



Bài 53
Một từ ghép có nghĩa là ăn bộ não của một động vật nào đó.
Nếu phụ âm đầu là l, từ mới có nghĩa là đồ vật để bừa bãi đâu đó hoặc say ai như điếu đổ.
Nếu phụ âm đầu là s, từ mới có nghĩa là chăm lo sức khỏe cho ai đó.
 Hỏi các từ đó là gì?


Bài 54

Một từ láy có nghĩa là giọng nói to một cách vô ý.
Thêm phụ âm đầu ch( phụ âm đôi), nghĩa của từ mới vẫn thế.
Thêm phụ âm t vào chữ đầu, phụ âm h vào chữ sau, từ mới có nghĩa là mở rất rộng, rách rất rộng.
Vậy các từ đó là gì?


Giải đáp :
Bài 53: Từ gốc là ăn óc.
             Thêm phụ âm l, được từ lăn lóc.
             Thêm phụ âm s, được từ săn sóc.
Bài 54: Từ gốc là oang oác.
             Thêm phụ âm ch, được từ mới là choang choác.
             Thêm phụ âm t vào chữ đầu, phụ âm h vào chữ sau, được từ mới là toang hoác.

                                                                                                        
Bác Dậu ta chữ đố.
 
Bài 55

Một từ có nghĩa là bị nhúng nước. Nó được láy vần.
Nếu thêm phụ âm l vào chữ đầu, phụ âm th vào chữ sau, được từ mới biểu thị một người đi đầu trần bị mưa.
Nếu thêm phụ âm s vào chữ đầu, phụ âm m vào chữ sau được từ mới có nghĩa là khóc lóc thảm thiết.
Vậy các từ đó là gì?


Bài 56

Một từ láy biểu thị giọng nói to một cách vô ý.
Nếu thêm phụ âm ch vào cả hai chữ, từ mới vẫn có nghĩa như trên hoặc đó là tiếng gõ mạnh vào những vật rắn gây khó chịu.
Nếu thêm phụ âm t vào chữ đầu, phụ âm h vào chữ sau, từ mới có nghĩa là cửa nẻo bị mở banh cả ra.
Vậy các từ đó là gì?


Bài 57

Một chữ không có nghĩa được láy vần.
Nếu thêm phụ âm b vào cả hai chữ, từ mới có nghĩa là tiến lên một cách mạnh mẽ.
Nếu thêm phụ âm h vào cả hai chữ, từ mới biểu thị một mùi khó chịu
Nếu thêm phụ âm l vào chữ đầu, phụ âm x vào chữ sau, từ mới biểu thị tính cách của một người tỏ ra nhiệt tình với mọi việc nhưng chẳng việc gì ra việc gì.
 Nếu thêm phụ âm l vào chữ đầu, phụ âm nh vào chữ sau, từ mới biểu thị tính cách của một người không đứng đắn.
Vậy các từ đó là gì?


Giải đáp :

Bài 55: Từ gốc là ướt, láy vần là ướt ướt.
             Thêm phụ âm l vào chữ đầu, th vào chữ sau, được từ lướt thướt.
             Thêm phụ âm s vào chữ đầu, m vào chữ sau được từ sướt mướt
Bài 56: Từ gốc là oang oang.
             Thêm phụ âm ch vào cả hai được từ mới là choang choang.
             Thêm phụ âm t vào chữ đầu, h vào chữ sau được từ mới là toang hoang.
Bài 57: Chữ gốc là ăng, láy là ăng ăng.
             Thêm phụ âm b vào cả hai được từ mới là băng băng.
             Thêm phụ âm h vào cả hai chữ được từ mới là hăng hăng.
             Thêm phụ âm l vào chữ đầu, ch vào chữ sau được từ mới là lăng xăng.
             Thêm phụ âm l vào chữ đầu, nh vào chữ sau, được từ mới là lăng nhăng.
                                                                  
                             
                                                                                            
  Nguyễn văn Hoan ghi chép

Nguồn tin: Bùi Việt Mỹ:

Tổng số điểm của bài viết là: 1 trong 1 đánh giá

Xếp hạng: 1 - 1 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây